مجله الكترونيكي

غيب گويي قرآن

  شأن نزول آيه هاي ۱ تا ۷ سوره روم 

جنگي ميان ايرانيان و روميان در گرفت. پادشاه ايران، لشکري فراهم ساخت و «شهر يران» را که در شجاعت زبان زد بود به فرماندهي آن برگزيد . لشکر ايران به روميان حمله کردند. پادشاه روم که کشورش يکي از دو ابر قدرت آن روزگار بود، به تکاپو افتاد و «يحنس» دلاور را به فرماندهي لشکري بزرگ برگزيد و براي رويارويي با لشکريان ايران ، لشکرش را به شام ، يعني جايي که ايرانيان تا آنجا پيشروي کرده بودند، فرستاد .ايرانيان شهرهايي را ويران ، و عده زيادي را زخمي ، اسير و نابود کرده بودند. اين فرمانده با لشکريان خود در نزديکي شام، در منطقه اي به نام «بصري» ، با ايرانيان رو به رو شد. جنگي خونين درگرفت که ماهها به طول انجاميد و عده زيادي از دو طرف کشته شدند ، ولي ايرانيان مقاومت ِ بيش تري از خود نشان دادند، و روميان ، تاب نياوردند و هنگامي که فرمانده آنان کشته شد ، از ترس پا به فرار گذاشتند و عده زيادي نيز هنگام فرار، جان باختند. سرانجام ايرانيان به پيروزي رسيدند. خبر اين پيروزي به همه جا رسيد، ولي اين خبر براي مسلمانان سخت غم انگيز بود، چون ايرانيان «مجوس» بودند و آتش مي پرستيدند ، ولي روميان اهل کتاب و پيرو حضرت مسيح بودند . بنابر اين ، مشرکان مکه ، پيروزي ايرانيان را به فال نيک گرفتند و آن را دليل بر حقانيت خود دانستند و گفتند : ايرانيان مجوس و مشرکند (دو گانه پرست ) ولي روميان، مسيحي و اهل کتاب هستند. همانگونه که ايرانيان بر روميان غلبه کردند. ما نيز مسلمانان را شکست مي دهيم و طومارشان را به زودي در هم خواهيم پيچيد.
اين نتيجه گيريها در آن محيط خفقان زده ، براي تبليغ در ميان مردم جاهل، بي تاثير نبود. مشرکان هر زمان که ياران پيامبر را مي ديدند آنان را سرزنش مي کردند و مي گفتند: شما اهل کتاب هستيد و روميان نيز اين گونه اند. ما از اميّون هستيم و کتابي نداريم و فارس ها نيز که امي بودند و کتابي نداشتند، پيروز شدند. همانگونه که ايرانيان بر روم پيروز شدند، ما هم با شما مي ستيزيم و بر شما چيره خواهيم شد . آيه هاي زير نازل شد و قاطعانه فرمود : گرچه ايرانيان در اين نبرد پيروز شدند، ولي چيزي نمي گذرد که از روميان شکست خواهند خورد و حتي حدود زماني اين پيش گويي را نيز بيان داشت و فرمود: اين امر فقط در طول چند سال به وقوع مي پيوندد. اين پيش گويي قاطع قرآن ، از يک سو نشانه اعجاز اين کتاب آسماني و نشانه علم بي پايان پروردگار به عالم غيب است و از سوي ديگر، نقطه مقابل ديدگاه مشرکان بود. بنابراين ، مسلمانان را به گونه اي دلگرم ساخت که حتي مي گويند در آن هنگام که هنوز حکم تحريم شرط بندي نيامده بود. بعضي از مسلمانان با مشرکان بر روي اين مسأله شرط بندي مهمي کردند. پيش گويي قرآن در آيه هاي ۱ تا۷ سوره روم ، نشانه بر حق بودن انديشه مسلمانان بود:

الف ، لام ، ميم ﴿1﴾ روميان شکست خوردند ﴿۲﴾ در نزديکترين سرزمين ولي بعد از شکستشان ، در ظرف چند سالي ، به زودي پيروز خواهند گرديد. ﴿ ۳ ﴾ (فرجام ) کار در گذشته و آينده از آنِ خداست ، و در آن روز است که مؤمنان از ياري خدا شاد مي گردند . ﴿۴ ﴾ هر که را بخواهد ياري مي کند و اوست شکست ناپذير مهربان ﴿۵ ﴾ وعده خداست، خدا وعده اش را خلاف نمي کند ، ولي بيشتر مردم نمي دانند ﴿۶ ﴾. از زندگي دنيا ظاهري را مي شناسند و حال آن که از آخرت غافلند. ﴿۷ ﴾

ترويج فساد با موسيقي حرام شأن نزول آيه6و۷سوره لقمان

نضربن حرث از جمله ثروتمنداني بود که پس از بعثت پيامبر اکرم (ص) موقعيت و منافع خويش را در خطر ديد. او مي دانست که نزد پيامبر جايگاهي ندارد. از اين رو ، همراه با ديگر مخالفان پيامبر ، همه امکانات و سرمايه هاي خود را در مبارزه با ايشان به کار گرفت. او براي رسيدن به هدفهاي ناشايست خود با هزينه بسيار، عدهّ اي را ،در گوشه و کنار شهر و در اطراف خانه کعبه مي گماشت تا آنان با شايعه پراکني و نسبتهاي دروغ ، شخصيت پيامبر را تحقير کنند. او با قدرتي که از راه انباشتن زر و سيم فراهم ساخته بود مي کوشيد اراده خود را بر ديگران تحميل کند. وقتي مي ديد آواي دل نشين و موسيقي طراوت بخش قرآن ، چنان اثر گذار است که مردم به سمت پيامبر روي آورده و به سخنان او گوش مي دهند، براي بي اثر کردن آن و پراکندن مردم از گرد پيامبر ، تصميم گرفت به عملي خنثي کننده ، يا جاذبه بيشتر نياز جوانان را به گونه اي کاذب پاسخ دهد. او بر غريزه جنسي جوانان انگشت گذاشت و با خريد کنيزان آوازه خوان و زيبارو ، آنان را ارزان و حتي رايگان در اختيار جوانان مي گذاشت و آنان را به فساد مي کشاند. او اين روش پست را نسبت به جواناني که هنوز به پيامبر ايمان نياورده بودند، به کار مي گرفت ؛ چون او مي دانست دير يا زود گفتار دل نشين پيامبر بر آنان اثر مي گذارد، و به او مي پيوندند. نضربن حرث با تشکيل محافل رقص و موسيقي، بازار خود را داغ مي کرد ، و جوانان را به دام مي انداخت. اين مرد خبيث ، تنها به جنبه هاي سرگرم کننده کار ناشايست خود قانع نمي شد، بلکه اعمال پوچ و بيهوده خود را براي مسخره کردن آيه هاي الهي به کار مي گرفت. به همين سبب آيه هاي ۶ و ۷ سوره لقمان نازل شد و با اشاره به اين عمل گمراهان ، عذابي دردناک را به آنان وعده داد :

بعضي از مردم ، سخنان باطل و بيهوده خريداري مي کنند تا مردم را از روي جهل و ناداني گمراه سازند و آيه هاي الهي را به مسخره مي گيرند. براي آنان عذاب خوار کننده در راه است - ﴿۶﴾ هنگامي که آيات ما بر او خوانده مي شود،مستکبرانه روي برمي گردانند ، گويي آن را نشنيده اند و گوشهايش سنگين است. او را به عذابي دردناک بشارت ده . ﴿۷﴾
پيامبر اسلامي در حديثي مي فرمايد: آموزش دادن کنيزان خواننده (خوانندگان) و خريد و فروش آنان حرام و درآمدي نيز که از اين راه بدست مي آيد ، حرام است .

چرا به حضرت علي (عليه السلام) «قسيم النار والجنة» مي‌گويند؟

در منابع تشيع و اهل تسنن احاديثي در باب مقسم بودن حضرت علي عليه السلام در قيامت، ذكر شده است كه در اين مطلب برخي از آنها را ذكر مي‌نماييم.

اصل احاديث از منابع شيعه

عن عبدالله بن عباس قال: قال رسول الله (صلى الله عليه و آله): ... معاشر الناس، إنّ علياً قسيم النار، لا يدخل النار ولي له، ولا ينجو منها عدو له، إنه قسيم الجنة، لا يدخلها عدو له، ولا يزحزح عنها ولي له(1) ؛ از عبدالله بن عباس نقل شده است که گفت: رسول خدا (صلي الله عليه و آله) فرمودند: ... اي گروه مردم! همانا علي تقسيم کننده جهنم (نار) است کسي که ياور و دوست او باشد وارد آتش نخواهد شد و کسي که دشمن او باشد از آن نجات نخواهد يافت. همانا او تقسيم کننده بهشت است کسي که دشمن او باشد وارد آن نخواهد شد و کسي که دوست او باشد از آن محروم نخواهد شد.

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

عبدالله شهبازی، پژوهشگر و محقق تاریخ و متولد 1334 در شیراز است. وی در سال ۱۳۷۴ در تجدید سازمان مرکز اسناد بنیاد مستضعفان و جانبازان به عنوان مؤسسه تخصصی مطالعات تاریخ معاصر ایران مؤثر بود. او مسئولیت معاونت پژوهشی این مؤسسه را به دست گرفت و فصلنامه تخصصی «تاریخ معاصر ایران» و ده‌ها طرح پژوهشی از جمله «فهرست نمایه مطبوعات ایران در دوره قاجاریه»، «دانشنامه ایلات و طوایف ایران» و «روزشمار تاریخ ایران در دوره قاجاریه» را طراحی كرد. این یادداشت در تاریخ 19 خرداد 87 در وب سایت رسمی وی منتشر شده است.
 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

در گوشه گوشه دنيا اماکن زيادي وجود دارد که هرکدام به نحوي ميعاد گاه عاشقان و شيفتگان حضرت مهدي عليه السلام بوده اند ولي در ميان تمام اين مجموعه ها مقام حضرت مهدي(عج) در وادي السلام نجف اشرف، يکي از قديمي ترين مقامات منتسب به حضرت بقيه الله ارواحنا فداه مي باشد. بزرگترين گورستان در جهان اسلام، قبرستان وادي السلام در نجف اشرف مي باشد.

اين گورستان علاوه بر وسعت، از لحاظ قدمت نيز کهن ترين گورستان جهان مي باشد. وجود مقام هود و صالح و گنبد و بارگاه بر فراز قبر آن دو پيامبر عظيم الشان و تصريح معصومان بر دفن آنها در اين مکان،از قدمت بسيار زياد اين مکان حکايت مي کند.دفن آدم ابوالبشر و نوح پيامبر در نجف اشرف و در داخل ضريح اميرمومنان عليه السلام دليل روشني است بر اين که قديمي ترين مقبره بر فراز کره خاکي در همين منطقه است. 

بر اساس روايتي که از امام صادق عليه السلام نقل شده، پيکر مقدس اميرمومنان در طرف قبله حضرت نوح و در محاذات سر و سينه او دفن شده است.در طول قرون و اعصار همه روزه هزاران تن از عاشقان و شيفتگان به اين مکان مقدس روي آورده، با کعبه مقصود و قبله موعود راز دل گفته، کام دل جسته، در مواردي توفيق تشرف يافته اند.شرافت و قدمت اين مقام تا آنجاست که امام صادق عليه السلام مکرر به اين نقطه تشريف آورده، در آنجا نماز گزارده، آنجا را به عنوان: «محل منبر حضرت قائم» عليه السلام معرفي فرموده است.در روزهاي آغازين دولت حقه، حضرت ولي عصر(عج) از اين نقطه عبور فرموده به سوي پايتخت دولت کريمه - کوفه - رهسپار مي شوند.پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و اميرمومنان عليه السلام به هنگام رجعت در اين نقطه ديدار مي فرمايند. از مقابر معلوم و مقامهاي مشهور در نجف اشرف مقام هود و صالح مي باشد که در اوايل وادي السلام قرار دارد. 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

روایاتی که قیام و اقدام به تشکیل حکومت را در زمان غیبت حضرت حجة بن الحسن عجل الله فرجه نهی می کند، از جمله موضوعات دينى مورد اختلاف است که دستاويزى براى مخالفان حكومت اسلامى شده است. البته اين موضوع از ابعاد مختلف بايد مورد بررسى و ارزيابى قرار گيرد، چنان كه مرجع عالى‏قدر امام خمينى ـ اعلَى اللّه‏ مقامه ـ در باب ضرورت تشكيل حكومت اسلامى و اجراى احكام الهى در عصر غيبت بحثى مستوفى در كتاب ولايت فقيه كرده‏اند. 

امّا نويسنده كه به مناسبت نيمه شعبان 1424 اين مختصر را تقديم مى‏كند، تنها از منظر روايات به آن مى‏پردازد و اخبارى كه در مجامع حديثى آمده مطمح نظر قرار داده، به ارائه و نقد آنها اقدام مى‏كند. 

مرجع عمده نويسنده، كتاب شريف «وسائل الشيعة» است كه در باب سيزدهم از ابواب «جهادُ العدوّ و ما يناسبه» هفده روايت تحت عنوان «بابُ حكم الخروج بالسيف قبل قيام القائم عليه‏السلام » ذكر كرده. همچنين در مستدرك الوسائل، باب دوازدهم، چهارده حديث ذيل همين عنوان نقل شده است. اين روايات معمولاً مستمسك بعضى براى اعتقاد به سكوت و سكون در برابر طاغوتها و مظالم حكّام جور، و عدم جواز قيام و اقدام براى اقامه عدل و استقرار حكومت دينى در حد وظيفه، پيش از ظهور حضرت مهدى (عج) است. از اين ‏رو مناسب است كه اين گونه روايات ـ به ترتيبى كه در «وسائل الشيعة» آمده ـ مورد بررسى قرار گيرد، و در پايان مقال، مطالب مستفاد از آنها جمع‏بندى و عرضه شود. 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

اشاره:
به اعتقاد شيعيان، پيش از برپايي قيامت كبرا و هم‏زمان با ظهور امام مهدي‏(ع)، گروهي از مؤمنان و پرهيزكاران پاك سرشت و جمعي از كافران و منافقان زشت طينت، پس از مرگ، زنده مي‏شوند و بار ديگر به دنيا باز مي‏گردند تا سرانجام اعمال نيك و بد خود را دريابند و حاكميت نهايي دولت حق را مشاهده كنند. در آموزه‏هاي شيعي از اين رويداد با عنوان «رَجْعَت» ياد مي‏شود.

از آنجا كه اين رويداد بزرگ از رويدادهاي مرتبط با ظهور امام مهدي‌(ع) و استقرار دولت مهدوي است، در اين مقاله به اختصار به بررسي معنا و مفهوم و ويژگي‏هاي رجعت، دلايل و مستندات آن و جايگاه اين موضوع در قرآن و روايات مي‏پردازيم.
 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

چكيده:
تحولات روز افزوني كه در زمينه پيشرفت علوم و فنون در قرن اخير و ورود به هزاره سوم پديد آمده است باعث تفكرات فلسفي و سياسي و اجتماعي در بين جوامع شده است باورهاي ديني مردم را دچار شك و ترديد نموده و از نظر شيعيان اين مسأله مطرح است كه وظايف ما در زمان غيبت حضرت امام زمان چيست؟ به طور كلي شيعه عصر غيبت از نظر هويت تاريخي و عقايد احكام فرعي و وحدت كلمه و محاسن اخلاقي و حقيقت طلبي و انجام وظايف شرعي و ديني چه وظايف مهمي را بايد به عهده داشته باشد؟ در اين مقاله سعي شده است به عمده‌ترين اين وظايف اشاره گردد.
 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

بي‌ترديد، جامعة منتظر، هم‌چون هر جامعة ديگري، دشمناني دارد که منافع آن را هدف گرفته‌اند و کيان آن را تهديد مي‌کنند. جامعه منتظر نيز، طبيعتاً به دنبال منافع خويش است که در تصرف دشمنان قرار دارد. علاوه بر‌اين، جامعة منتظــر و دولتي که در آن، با محوريــت ارزش‌هاي انتظار شکل گرفته، جامعه و دولــتي ايدئولوژيک است که به دنبال اهداف خاص عقيدتي خويش در همة پهنة کرة خاکي بوده و برنامة ويژه‌اي را براي کل جهان بشري دنبال مي‌کند. اين امور، باعث پيدايش اصطکاک در روابط ميان جامعه و دولت منتظر از يک سو و جوامع ديگر از طرف ديگر شده و احياناً جنگ‌هايي را به وجود مي‌آورد. بحثي که در اين جا مطرح و اين پژوهش به دنبال يافتن پاسخ آن است، تعيين محــدودة اختيـــارات دولت منتظر در جنگ و صلح است؛ به اين معنا که دولت منتظر بر اساس چه معيارها و ملاک‌هايي به جنگ يا صلح اقدام مي‌کند‌؟ و آيا اساساً دولت منتظر مي‌تواند شروع کننده جنگ باشد؟

دولت منتظر
منظور از دولت منتظر در پژوهش حاضر، مجموعة حاكميت حاكم بر جامعة منتظر است كه اختيار جنگ و صلح را با ساز و كارهاي قانوني خاصي در اختيار دارد. هم چنين حاكميتي است كه در جامعة منتظر شكل گرفته و به نوعي تحت تأثـــير انديــشه مهدويت و آموزه‌هاي انتظار مي‌باشد. دولتي كه خود را متعهد و پاي‌بند به ارزش‌هاي انتظار و ترويج آنها مي‌داند نيز، دولت منتظر خوانده مي‌شود. يكي از اصلي‌ترين اشكال دولت و حكومت منتظر، حكومت ولايت فقيه است.

ولايت فقيه و جنگ و صلح
محدوده اختيارات ولي فقيه در جنگ و صلح در دو حوزه دفاع و جهاد ابتدايي قابل بحث و بررسي است.

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

ادیان و فرقه های نوظهور از جمله ویژگی های عصر غیبت و دوران معاصر برشمرده شده است که دور افتادن از تزریق معارف ناب دینی و مهدوی به جامعه و نیز عدم شناخت این آیین های نوظهور، باعث ترویج این گونه اعتقادات انحرافی در بخش وسیعی از جامعه شده است. از این رو، بر آنیم تا با نشر، بازنشر و گردآوری پاره ای از مقالات در توضیح این ادیان و آیین های جدید، محققان و پژوهشگران و علاقه مندان را در شناخت بهتر اوضاع جامعه و افکار نوپدید یاری دهیم.
 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

قبل از پيروزى انقلاب اسلامى ايران، كشور ايران در تصور غربيها پايگاهى حياتى، آن هم در مرز شوروى و در قلب جهان اسلام به حساب مى آمد و از ديدگاه مسلمانها كشورى اسلامى و اصيل به شمار مى رفت كه «شاه» سر سپرده غرب و هم پيمان اسرائيل بر آن حكومت مى كرد و براى خوش خدمتى به اربابانش، كشورش را دربست در اختيار و خدمت آنان قرار داده بود.

علاوه بر آنچه كه در تصور ديگران بود، در ذهن يك فرد شيعه مانند من، كشورى بود كه در آن مرقد مطهر امام رضا، عليه السلام، و حوزه علميه قم وجود داشت، كشورى داراى تاريخى اصيل و ريشه دار در تشيع و علما و انديشمندان شيعه و تاليفات گرانبها، زمانى كه به روايات وارده در خصوص مدح و ستايش ايرانيان بر مى خوريم و آنها را بررسى مى كنيم، به يكديگر مى گوييم: اين روايات مانند روايتهايى است كه مدح و ستايش و يا مذمت اهل يمن، و يا بنى خزاعه را مى نمايد. از اين رو هر روايتى كه مدح و ستايش و يا مذمت گروهها و قبيله ها و بعضى كشورها را در بر دارد، نمى تواند بدون اشكال باشد. گرچه اين روايات صحيح و درست مى باشند، اما مربوط به تاريخ گذشته و احوال مختلف ملتهاى صدر اسلام و قرنهاى اوليه آن است.

اين طرز فكر رايج بين ما بود، كه امت اسلامى در حالتى جاهلانه، فرمانبردار سلطه كفر جهانى و نوكران اوست، در بين ملتها هيچ يك بر ديگرى برترى ندارد و چه بسا همين ايرانيان مورد بحث، بدتر از ساير ملتها بوده اند، به دليل اينكه آنان طرفداران تمدنى كفر آميز و برترى جوييهاى ملى و نژادى بوده اند كه سر سپردگانى چون شاه و اربابان غربى اش براى ايجاد چنين تز و طرز فكرى و تربيت مردم ايران، بر همين روش پافشارى مى كردند.

... تا اينكه پيروزى انقلاب اسلامى در ايران، مسلمانان را در سطح جهان غافلگير كرد و قلبهاى غمگين آنان را چنان از خوشحالى و شادى سرشار نمود كه در قرنهاى گذشته بى سابقه بود، بلكه بالاتر، آنان تصور چنين پيروزى را نداشتند. اين سرور و خوشحالى همه كشورها و ملتهاى مسلمان را در بر گرفت، از جمله مظاهر خوشحالى مردم، اين بود كه همه جا صحبت از فضل و برترى ايرانيان و طرفداران سلمان فارسى بود، بطور مثال، يكى از صدها عنوانى كه در غرب و شرق جهان اسلام منتشر و پخش شد، عنوان و تيتر مجله تونسى «شناخت » بود كه در آن آمده بود: «پيامبر، صلى الله عليه وآله، ايرانيان را جهت رهبرى امت اسلامى برمى گزيند» اين نوشته ها، خاطرات ما را درباره ايرانيان تجديد كرد و دريافتيم رواياتى كه از پيامبر، صلى الله عليه وآله، درباره آنان وارد شده است تنها مربوط به تاريخ گذشته آنها نبوده، بلكه ارتباط به آينده نيز دارد...

ما با مراجعه به منابع و تفسير و بررسى روايات مربوط به ايرانيان، به اين نتيجه رسيديم كه اين روايات و اخبار بيش از آنكه مربوط به گذشته باشد، مربوط به آينده است و جالب اينكه اينگونه روايات در منابع حديث اهل سنت بيشتر از شيعه وجود دارد.

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

انقلاب ما «انفجاري عظيم» (1)، «اعجاز بزرگ قرن» (2)، «مائد بزرگ آسماني» (3)، «نصرت اعجازآميز اسلام بر کفر» (4)، «تحف خداي تبارک و تعالي از عالم بالا» (5) و «جرقه و بارقه الهي» (6) است.

انقلاب ما «اسلامي» (7)، «شکوهمند» (8)، «بزرگ» (9)، «بي‌نظير» (10)، «نمونه» (11)، «منحصر به فرد» (12)، «متکي به معنويات و خدا» (13)، «بدون اتکا به شرق و غرب» (14)، «الگويي براي ملت‌هاي دربند» (15)و «در اوج قله عزت و شرافت، مشعل‌دار هدايت نسل‌هاي تشنه» (16) است.

انقلاب ما «انقلاب زاغه‌نشينان و حاشيه‌نشينان و محرومان» (17)، «جوشنده از متن ملت» (18)، «برخاسته از فطرت مردم» (19)، «بهترين و بزرگ‌ترين انقلاب‌ها» (20)، «با کم‌ترين ضايعه و بزرگ‌ترين دست‌آورد» (21) و «ضربه‌اي بر پيکر جهان‌خواران بين‌المللي» (22) است.

انقلاب ما «معجزه بزرگ و مصداقي از نصرت الهي» (23)، «استثنايي» (24)، «مترقي‌ترين» (25)، «شكننده حريم روغين قدرت‌ها و قلدرها» (26)، «عامل خودباروي» (27)، «و شخصيت و عزت ملت ايران» (28)، «منشاء تحول عظيم در دنيا» (29) و «زنده كننده دنياي اسلام» (30) است.

انقلاب ما «چشم اميد ميليون‌ها مسلمان و غيرمسلمان» (31)، «آغازگر حاكميت ارزش‌هاي معنوي» (32)، «باعث افتخار مسلمانان» (33)، «با خدمات غير قابل احصا» (34) و «عامل هويت ما» (35)ست.

انقلاب ما «متكي به اعتقاد ديني و ايمان اسلامي» (36)، «توجه‌دهنده دل‌هاي مردم به خدا» (37)، «محصول قرن‌ها تلاش مخلصانه علماي شيعي و حضورشان در صحنه‌هاي حساس» (38) و «دست‌آورد خون شهيدان» (39) است.
 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

عالمان، مرزبانان كيان عقيدتى امّت و حافظان گوهر انسانی در برابر شبهات و شهوات‏اند و راز و رمز عظمت آنان از منظر دين و در نگاه مردم، در همين نكته نهفته است.

تكريم «عالم» ارج نهادن به انسانيت و احترام به حقيقت است و ارج و اوج هر فرهنگ و مكتبى، وامدار عظمت و عمق فكرى و صميميت و صداقت عالمان آن است. تلاش همه فرهيختگان در اعتلاى فرهنگ بشرى، ممدوح و مقبول است.

در اين ميان مكتب اسلام و تاريخ مسلمین، با برخوردارى و حفظ گوهر دين و مصون ماندن از تحريف، به مدد الهى و به جدّ و جهد امامان و عالمان دينى، و نيز دعوت قرآن به تفكّر و خردورزى، شاهد نشو رشد متفكرّان سترگى بوده است. آنان با همّت دانش و بينش خود، معارف دينى را تحقيق و حقانيت آن را ثبات نموده‏اند.

نام ملاصدراى شيرازى در صدر اين عالمان بزرگ قرار دارد كه دين را عاقلانه و عارفانه شناخته و ترويج نمو و مبانى و مبادى آن را با برهان و بدون تكيه بر خيال و خرافه، استحكام بخشيد. وى فيلسوف ديندارى است كه دين را با خردورزى توأم نمود؛ نه اين كه متفكّر نماى بدون تعلّق دينى و يا دين‏دارى جاهلا باشد كه دين را مجموعه‏ى خرافى - احساسى عوام‏فريب بداند. حكمت متعاليه در كنار برهان، از اشراق و عرفان هم سود برد و تعلّق را با تعقّل در آميخت و تكيه محض و اعتماد بى‏چون و چرا بر پاى چوبين استدلال نداشت بودن معارف حقه دينى را با خرد سقاى و عرشى، هماهنگ و هم‏زيست كردن، هم خدمت به ساحت تفكّر بشرى و هم خدمت به حوزه‏ى تدين و جامعه دين‏باوران است. بر اين اسا تجليل از حكيم مقالّه مرحوم ملاصدرا، در هر دو حوزه و به هر دو انگيزه لازم است.

يكى از مسائل عقيدتى كه در منظومه فكرى شيعه، چون خورشيد تابناك مى‏درخشد و بالندگى، پايندگى، زندگى و طراوت شيعه مرهون آن است؛ اعتقاد به نظام «امام و مهدوّيت» است. عالمان بزرگى در تحقيق و تحكيم اين مهم، تلاش نموده‏اند كه از جمله آنان صدرالمتالهين شيرازى است. در اين نوشتار آراء و نظرات اين حكيم الهى در باب امامت به ويژه مهدوت بررسى شده و از انديشه‏ى و تلاش فكرى استفاده گشته است.
حكيم نامور شيعه در كتاب‏هاى گوناگون خود، مباحث »امامت و مهدويت« را طرح كرده كه با يك نظام خاص و داراى چينش منطقى، در اين نوشتار طرح و بررسى مى‏شود.

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

همة گروه‌هاي اسلامي بر اين قول متفق‌اند كه در آخرالزمان, مردي ظهور مي‌كند كه دنيا را پر از عدل و داد مي‌كند و دولت حق را برپا مي‌سازد, دولتي كه تمام جهان را فرا مي‌گيرد. اين ديدگاه به استناد آيات كريمة قرآن از جمله:‌105 سورة انبيا, 5 قصص, 32 و 33 توبه و ... است. اهل سنّت با شيعيان اتفاق نظر دارند بر اين‌كه مهدي از خلفاي دوازده‌گانه‌اي است كه رسول اكرم(ص) به آن‌ها در احاديث گوناگون بشارت داده است. از آن‌جا كه حقايق وحي و وجود رهبران الهي در بين بشر, منطبق با نيازهاي طبيعي و فطري است, چنين اعتقادي نيز ريشه در نهاد انسان دارد و پاسخي به نياز آرماني بشريت است. 

استاد شهيد مرتضي مطهري, در چند اثر ارزشمند خود به بررسي مسئله مهدويت و انتظار پرداخته‌اند. يكي از تعابير ارزشمند ايشان, در وصف جايگاه حضرت حجّت(ع) در زمين,‌ تعبير «صاحب» است. در كتاب گفتارهاي معنوي, ضمن بيان حديثي از رسول اكرم(ص) پيرامون امدادهاي الهي نسبت به بشريت به واسطة حضرت مهدي (ع), چنين نتيجه مي‌گيرند: 

خدا هرگز دنيا را بي‌صاحب نگذاشته است,‌ و بي صاحب هم نخواهد گذاشت.1
 

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

براي دريافت كامل مقاله اينجا را كليك كنيد

رسول گرامي اسلام در دوره‌اي دعوت خويش را آغاز كرد كه داراي مشخصات و ويژگي‌هاي منحصر به‌فردي بود.همين علائم باعث شد تا مورخان از آن دوره به عنوان «جاهليت» ياد كنند. دعوت پيامبر مبتني بود بر نفي عقايد انحرافي و خرافي و دعوت به راست‌كيشي و راست ‌انديشي ، نفي ظلمت و فراخواندن به نور. اصلي‌ترين دشمنان و سرسخت‌ترين مخالفان پيامبر را تيره‌اي از قبيله قريش تشكيل مي‌دادند كه گر چه بعدها با هدايايي كه پيامبر به آنها تحت عنوان تاليف قلوب اعطا كرد به اسلام گرويدند؛ اما به شهادت قرائن تاريخي هيچگاه عداوت و كينه قلبي خويش را نسبت به اسلام و مسلمانان ساده‌دل از ياد نبردند. پيامبر (ص) 13 سال در مكه به دعوت پرداخت؛ اما جز تني از جوانان فقير و محروم به او نگرويدند. گرچه آنان نيز تحت فشار و ظلم بي‌حد و حصر قريش مجبور به كوچ اجباري به سوي حبشه شدند

ابوالقاسم جعفري
تمدن بابل در حدود سه هزار و هفتصد سال پيش كه حضرت ابراهيم در آن زندگي مي‌كرد دو ويژگي عمده داشت. نخست اين‌كه انجام آداب و مراسم و اجراي شعاير جمعي، بيش از عمل صالح، تقوا و فضايل اخلاقي اهميت داشت و كسي كه مي‌خواست به وظيفه خود در برابر خدايان عمل نمايد مي‌بايست قرباني‌هاي شايسته‌اي به معابد تقديم كند و اوراد مخصوصي بخواند. دوم اين‌كه، گفته‌اند: «هيچ تمدني از لحاظ پايبندي به اوهام و خرافات، به پاي تمدن بابلي نمي‌رسيد. كاهنان، هر حادثه را از ولادت غير طبيعي فرزندان گرفته تا اشكال مختلف مرگ، با تعبيرات سحري و فوق طبيعي مورد تفسير و تاويل قرار مي‌دادند».(1)

● فطرت انسان از دیدگاه قرآن:
به شهادت یک سلسله از آیات قرآن، انسان دارای فطرت می‏باشد. از جمله در آیات زیر به این مسئله اشاره شده است: «زیّن للناس حبُّ الشهوات من النّساء و البنین و القناطیر المقنطرة من الذّهب و الفضّة و الخیل المسوّمه و الانعام و الحرث»
«برای مردم علاقه به زنان و فرزندان و اموال فراوان از طلا و نقره و اسبهای ممتاز و چهارپایان و زراعت زینب داده شده است.»
در این آیه لفظ «حب» که به معنای علاقه و گرایش است و همچنین لفظ زیّن به معنای زینت داده شده، نشانگر آن است که تمایلات مذکور در نهاد انسان قرار دارد و از جمله فطریات انسان به شمار می‏رود.
آیه دیگر در سوره رحمن آمده که می‏فرماید: «هل جزاء الاحسان الاّ الاحسان».
«آیا جزای احسان چیزی جز احسان است؟»
یعنی اگر انسان به فطرت خود رجوع کند، فطرت با زبان حال او، خواهد گفت که جزای احسان چیزی جز احسان نیست. این از فطریات اوست.
از دیدگاه قرآن، انسان موجودی است دو بعدی، هم دارای بعد مثبت و هم دارای بعد منفی. انسان می‏تواند هم سیر صعودی پیدا کند؛ چنان که می‏فرماید: «یا ایتها النفس المطمئنّة ارجعی الی ربّک راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی و ادخلی جنّتی».
«ای نفس ملکوتی به سوی پروردگارت باز گرد که هم تو از او خشنود باشی و هم او از تو، داخل در زمره بندگان خاصّ من و وارد بهشت من شو». و هم سیر نزولی «ثمّ رددناه اسفل السافلین الاّ الذین امنوا و عملوا الصالحات فلهم اجرٌ غیر ممنون» «سپس او را به پست‏ترین منازل بازگرداندیم، مگر آنان که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، سپس برایشان مزدی بی‏منّت است.»
انسان در بُعد مثبت طبیعت خود گرایش به خدا دارد: «فطرة اللّه الّتی فطر الناس علیها»
«فطرت خدایی که مردم را بر اساس آن آفرید.»
انسان‏ها چه به این مسئله اقرار بکنند یا نکنند، این نیاز در درون ذات آن‏ها نهفته است. در آیاتی دیگر از حبّ خدا سخن به میان آمده است:
«و الذین آمنوا اشدٌّ حبّا للّه».
همچنین انسان از دیدگاه قرآن موجودی خودآگاه است: «بل الانسان علی نفسه بصیرة و لو القی معاذیره»
«بلکه انسان بر نفس خویش آگاه است، هر چند که عذر تراشی کند.»
انسان خود بهتر از هر کس دیگر، از خود و باطن خویش آگاه بوده و به اعمال خود آشناست. یکی دیگر از فطریات انسانی این است که انسان می‏تواند خوب و بد را تشخیص دهد و حُسن و قبح عقلی را درک نماید. انسان از دیدگاه فرهنگ اسلامی موجودی است ملهم از فجور و تقوی: «فالهمها فجورها و تقویها».
انسان از نظر آفرینش ترکیبی است از لجن و روح، مجموعه‏ای از حیوانیّت و روحانیّت، بالقوه توان صعود به مرحله «خلیفة فی الارض» و در سیر نزولی امکان رسیدن به مرحله «بل هم اضلّ» را داراست. از این رو انسان از نظر تعلیمات، آگاه بر فجور و تقوی است و قادر به تشخیص فجور، تمایلات بالفعل حیوانی، و تقوی، روحانیّت بالقوّه می‏باشد، لذا برخی از مفسّران گفته‏اند این آیه اشاره به حسن و قبح عقلی است که خداوند توانایی درک آن‏ها را به انسان داده است.
جنبه حیوانیّت نیاز به آموزش ندارد؛ چون بالفعل موجود است، مثل توانایی خوردن و آشامیدن... امّا جنبه روحانیّت نیاز به آموزش و تربیت دارد؛ چرا که موجودیّتی بالقوّه دارد و باید با تعلیم و تربیت به شکوفایی و منصه ظهور برسد: «و هدیناه النجدین»؛ و دو راه[خیر و شر] را به او نشان دادیم».
از دیگر فطریات انسان «وجدان» یا «نفس لوّامه» است: «لا اقسم بیوم القیامة و لا اقسم بالنّفس اللّوامة».
«قسم به روز قیامت و قسم به نفس ملامتگر.»
روان شناسان نیروی ملامت کننده درون انسان را وجدان اخلاقی نامیده‏اند و قرآن از آن به نفس لوّامه تعبیر می‏کند که بیانگر این معناست که این نیرو از ابعاد نفس انسان به شمار می‏رود و جزو ذات آدمی و دارای نمودهای بی‏شماری است، از جمله این که وجدان قاضی امین است، نظارت می‏کند و راهنمای امین و مطمئنی است، هم شکنجه می‏دهد و هم شکنجه می‏بیند، میزان سنجش بسیاری از امور است، حکم می‏کند و شماتت می‏کند و آرامش می‏یابد و برخی بایدها و نبایدها را تفکیک می‏کند.
● جنبه‏های منفی طبیعت انسان در قرآن
همان گونه که اشاره شد، طبیعت انسان دارای دو بُعد مثبت و منفی است. بعد مثبت وی را بیان نمودیم و حال به بُعد منفی انسان اشاره می‏کنیم. قرآن کریم یک بُعد از ابعاد نفس انسان را نفس امّاره می‏داند که او را به سوی کارهای زشت و پست فرا می‏خواند. «انّ الانفس لامارةٌ بالسّوءِ الاّ ما رحم ربّی»؛ «همانا نفس به کارهای بد امر می‏کند، مگر اینکه پروردگار به لطف خود رحم کند».
«و لقد خلقنا الانسان و نعلم مانوسوس به نفسه»؛ «ما انسان را آفریدیم و می‏دانیم آنچه را که نفس او به آن وسوسه می‏کند».
نفس امّاره به گونه‏ای است که می‏توان تمامی ابعاد منفی طبیعت انسان را از شئونات آن دانست.
از نظر قرآن اگر انسان احساس بی‏نیازی و توانگری کند به سرکشی و طغیانگری خواهد پرداخت.
«کلاّ انّ الانسان لیطغی اَنْ راهُ استغنی»؛ «زنهار همینکه انسان خود را بی‏نیاز ببیند سرکشی می‏کند».
یعنی اگر انسان به مقامی برسد یا جاه و جلالی را به دست آورد یا به مال و ثروتی دست یابد، گمان می‏کند از خدا نیز بی‏نیاز است و از این رو به طغیانگری می‏پرازد.
از نظر قرآن انسان ذاتا عجول است: «کان الانسانُ عجولاً»؛ «انسان موجودی شتابگر است.»
انسان موجودی حریص است: «انّ الانسان خُلق هلوعا اذا مسَّهُ الشرُّ جزوعا و اذا مَسَّهُ الخیرِ منوعا».
«همانا انسان سخت حریص آفریده شده است، چون شر و زیانی به او برسد سخت جزع می‏کند و چون خیر به او برسد منع احسان می‏کند.»
البته حرص شدید به خودی خود صفت نکوهیده‏ای نیست؛ چون وسیله‏ای است که اگر در جهت مثبت استفاده شود، انسان را به کمال وجودی می‏رساند و صفت پسندیده‏ای است و در صورتی که در مورد هواهای نفسانی به کار برده شود صفت نکوهیده‏ای است. انسان موجودی بخیل است؛ «و کان الانسان قتورا»؛ «انسان سخت بخیل است»، انسان موجودی کفران پیشه است: «و انّآ اذا اذَقنا الانسان منّا رحمةً فرحَ بِها وَ اِنْ تُصِبْهم سیئةً بِما قدّمت ایدیهم فانَّ الانسان کفورٌ»؛ «هنگامی که ما رحمتی را از خود به انسان می‏چشانیم بر اثر آن خوشحال می‏شود و همین که آثار سوء اعمالش را می‏گیرد کفران می‏کند. همانا انسان کفران پیشه است.
انسان موجودی فخر فروش است: «انّه لَفَرِحٌ فخورٌ»؛ «همانا او بسیار شاد و فخر فروش است.»
از دیدگاه قرآن انسان با وجود فطریات مشترک، دارای استعدادهای مختلف است. «اَهُمْ یَقسِمون رحمةً ربّک نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوة الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعضٍ درجاتٍ لیتخذ بعضهم بعضا سخریا و رحمة ربّک خیرٌ ممّا یجمعون»؛ «آیا آن‏ها رحمت پروردگارت را تقسیم می‏کنند؟ مایه‏های معیشت را میان آن‏ها در زندگی دنیا تقسیم نموده‏ایم و برخی را بر برخی دیگر [از نظر استعداد] برتری بخشیده‏ایم تا گروهی گروه دیگر را [به طور متقابل] مسخّر خویش قرار دهند، و رحمت پروردگار تو از آنچه که آن‏ها گرد می‏آورند بهتر است.»
به گفته مفسرین منظور از معیشت تقسیم شده، استعدادها و امکان‏ها و شایستگی‏های مختلفی است که خداوند در نهاد انسان‏ها قرار داده است. همچنین از دیدگاه قرآن انسان موجودی متعادل و ابعاد وجودی انسان دارای تناسب و هماهنگی است: «لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم»؛ «همانا انسان را در نیکوترین ترکیب و تعدیل آفریدیم».
انسان مرکّب از مقدّمات فطری و غریزی فراوانی است که این مقدّمات در نیکوترین صورت ممکنه آفریده شده‏اند تا انسان بتواند با استفاده از نیروی اختیار و انتخاب خود را به کمالات انسانی آراسته سازد. «و صوّرکم فاحسن صوّرکم»؛ «شما را به بهترین صورت آفرید.»
آنچه از مجموع این آیات بر می‏آید، این است که انسان دارای یک سلسله امور فطری مشترک و متفاوت ذاتی مؤثر در شکل‏گیری شخصیت می‏باشد که والدین و محیط در ایجاد آن هیچ گونه دخالتی نداشته و همه انسان‏ها در وجود خود به طور ثابت و یکسان از این موهبت الهی بهره‏مندند. به بیان دیگر می‏توان گفت خداوند انسان را با زمینه‏های ذاتی خلق نموده است تا در انتخاب راه خیر و شر و ضلال و صلاح حجّت را بر او تمام نماید؛ زیرا وسیله تشخیص را به همگان عطا نموده است و از سویی نیروی اختیار و انتخاب را وسیله آزمایش انسان‏ها قرار داده که کدامین طریق را بر می‏گزینند. پاسخ به خواهش‏های نفس امّاره با هدایت رحمانی نفس لوّامه و نفس مطمئنه مطلب قابل تأملی است. توجّه به عوامل تأثیرگذار در انتخاب راه سعادت در اختیار انسان است که از جمله این عوامل، تربیت خانوادگی و ویژگی‏های روحی و روانی و رفتاری والدین است.
این دیدگاه مکتب اسلام درباره ماهیّت انسان با فرهنگ غرب درست در نقطه مقابل است؛ زیرا غرب برای انسان موجودیّت و ماهیّتی غیر از مادّه و تمایلات حیوانی قایل نیست. دیدگاه اسلامی می‏گوید انسان باید از مرتبه بالفعل حیوانیّت به مرحله کمال روحانی و خلیفة اللّهی برسد که این، شدن را ایجاب می‏کند و لزوم تعلیم و تربیت و تهذیب نفس از رذایل اخلاقی را اثبات می‏نماید. امّا در دیدگاه غربی چون از غرایز حیوانی و نفوذ مادیّت در وجود انسان چیزی متصوّر نیست، به اشباع هر چه بیشتر این غرایز قائل است. لذا از یک پدیده واحد، ثأثیرات متفاوت در دو فرهنگ می‏بینیم که نشان از تفاوت ماهوی فرهنگی است، به طور مثال مسئله حجاب در فرهنگ اسلامی برای امنیّت و سلامت اجتماعی جامعه ما اهمیّت فراوان داشته و یک ضرورت آشکار و غیر قابل انکار به شمار رفته و نوعی ارزش می‏باشد، امّا در غرب خطری برای امنیت و اهداف استعمار فرهنگی که اصلی‏ترین وسیله آن زن می‏باشد محسوب شده، لذا با آن مقابله می‏شود. بروز دو تأثیر متفاوت از یک پدیده واحد نشانگر آن است که این دو فرهنگ نمی‏تواند جایگزین دیگری گردد؛ مگر این که دیدگاه خود را در ماهیّت انسان تغییر دهد.
بنابراین با دقّت در آیات مذکور معلوم می‏گردد که چرا فرهنگ‏ها مختلف است، چرا اصرار بر ادیان و مذاهب وجود دارد، چرا برخی حکم عقل را کنار نهاده و بر باطل مصرّند؟ و چرا...

خبرگزاري فارس

---------------------------------------------------

۱. سوره آل عمران (۳) آیه ۱۴.
۲. سوره فجر (۸۹) آیه ۲۷ - ۳۰.
۳. سوره تین (۹۵) آیات ۶ و ۷.
۴. سوره روم (۳۰) آیه ۳۰.
۵. سوره بقره (۲) آیه ۱۶۶.
۶. سوره قیامت (۷۵) آیات ۱۴ و ۱۵.
۷. سوره شمس (۹۱) آیه ۸.
۸. ر.ک: تفسیر نمونه، ج ۲۷، ص ۴۷.
۹. سوره بلد (۹۰) آیه ۱۰.
۱۰. سوره قیامت (۷۵) آیه ۱۲.
۱۱. سوره یوسف (۱۲) آیه ۵۳.
۱۲. سوره ق (۵۰) آیات ۱۵ و ۱۶.
۱۳. سوره علق (۹۶) آیه ۶۷.
۱۴. سوره اسراء (۱۷) آیه ۱۱.
۱۵. سوره معارج (۷۰) آیه ۱۹.
۱۶. سوره اسراء (۱۷) آیه ۱۰۰.
۱۷. سوره شوری (۴۲) آیه ۴۸.
۱۸. سوره هود (۱۱) آیه ۱۰.
۱۹. سوره زخرف (۴۳) آیه ۳۲.
۲۰. سوره تین (۹۵) آیه ۴.
۲۱. سوره غافر (۴۰) آیه ۶۴.

در ديوان شمس سخن مستقيم، پسند مولوي نيست. او بر آن است كه واژه ها خيانتكارند و هر قدر براي كنكاش در چيزها از واژه ها كمك بگيريم، از حقيقت آنها دور شده ايم. به گمان مولوي «لفظ ها و نام ها چون دام ها» يند و بايد «شرح اين هجران و قال» را كم كرد، چرا كه خون به خون شستن محال است و محال» اما راه هاي هنرمندانه اي هست كه سخن را از اين پوچي مختوم برهاند و اگر نه به يك مقصد از پيش نشان شده، دست كم تا دورترين منزلگاه ممكن معنا برساند. نمادها، ميانجي سخن و مخاطب آن در نظريه بيان مولوي هستند. نمادها چه براي خواننده اي از ميان مردمان ساده و چه خواص قابل فهم تر است. همين نمادها و نشانه هاي تمثيلي عنصر مشترك ميان سخن ادبي و افسانه هاي مردمي هستند، يعني ژانري (نوعي) از ادبيات كه مردمان ساده با آن بسيار خو دارند و از قضا گنجينه حكمت مردمي نيز هستند.

وجود نمادها همواره لذت خواندن را تا مرز تكاپوي شادمانه براي يافتن بالا مي برد. ابهام همواره پرتر و گوياتر است از صراحت! از سوي ديگر نمادها به دليل داشتن لايه هاي معنا ـ و نه يك معناي يكسره و آشكار ـ خواننده انديشمند را پديد مي آورند. نمادها بار گسترده اي از ارجاع به فرهنگ انساني دارند كه به آثار ادبي غنا مي بخشند. اين گونه است كه آثار ادبي نمادين در هر قرن و دوره اي بار ديگر تفسير و تأويل مي شوند و هربار از زاويه جديدي در برابر ديدگان قرار مي گيرند. وجود همين جريان ها زمينه ساز دوره هاي انقلاب فكري و ادبي بوده اند. به قول رولان بارت در Critique et Verite (نقد و حقيقت) بازنگري آثار كلاسيك كه هر چند گاه رونق مي يابد، نشاني از «روندهاي منظم ارزشيابي» است. هر چند گاه يك بار هر سرزميني ميراث گذشته خود را به ميان مي آورد و در آن كنكاش مي كند. از اين رو در قلمرو ادب فارسي، بازنگري به آثار مولوي جرياني مداوم است و مولوي نيز در اين ميان و بين عوامل گوناگون، مديون سخن نمادين خود است.

پيامبران و انبيايي كه در بخش هاي پي درپي اين نوشتار به آن ها خواهيم پرداخت:

حضرت موسي، نوح، ابراهيم، يوسف، يعقوب، سليمان، يونس، ايوب، الياس و خضر (الياهو هناوي)، خواهند بود. واژه هايي كه براي درك بهتر شعر به معناي آنها نياز است در پايان هر بخش جداگانه همراه معناي خود خواهند آمد.

« مو سي »

مولوي انسان را جزئي از حقيقت كل مي داند و در نتيجه به او ارج مي گذارد. نيي جدا مانده از نيستان وجود كل كه در آرزوي بازگشت به اصل خود است. مولوي راه تحقق وحدت وجود را عشقي پرشور مي داند. اين عشق در مراحل گوناگوني كه عرفا قائل هستند وجود آدمي را پالايش مي دهد و به درجات اولياء انبياء و پيامبران به مرحله نهايي مي رسند و مي توانند تجلي وجود حد-اوند را ببينند، در اين ميان نور و طور و موسي عمران نشانه هايي نمادين هستند. يك انسان توانست در كوه طور بايستد و تجلي نور را ببيند.

*عالم چو كوه طوردان، ما همچو موسي طالبان

هر دم تجلي مي رسد، بر مي شكافد كوه را

عالم چو كوه طور شد، هر ذره اي پر نور شد

مانند موسي روح هم افتاد بي هوش از لقا

آتش بر درختي افتاده، اما درخت نه مي سوزد و نه خاكستر مي شود و موسي حيران در آن مي نگرد.

* اي روز چون حشري مگر؟ وي شب شب قدري مگر؟

يا چون درخت موسييي كو مظهر الله شد؟

* كوه طور و دشت و صحرا از فروغ نور او

چون بهشت جاوداني گشته از فر وضياء

از نواي عشق او آنجا زمين در جوش بود

وزهواي وصل او در چرخ دائم شد سماء

ميقات در ادب فارسي به معناي مكان ديداري است اما نه هر ديداري. در اصل ديدار جانان و حد-اوند. مولوي جان انساني را چون كوه طوري مي داند كه در صورت پاك كردن آن از منيّت مي توان در آن به ميقات رسيد.

* جان طور است و من موسي كه من بيهوش و او رقصان

و ليكن اين كسي داند كه بر ميقات من گردد.

* چون فزون گردد تجلي از جمال حق ببين

ذره ذره هر دو عالم گشته موسي وار مست.

جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او

آن نور و طور و موسي عمرانم آرزوست

* موسي جانم به كُه طور رفت

آمد هنگام ملاقات من

طور ندا كرد كه آن خسته كيست؟

كامد سرمست به ميقات من؟

موسي، چوپاني، شاهزاده اي، دانشنمدي از راه دراز به ميقات آمده او انساني پوياست و حركت وجود او سازنده:

* درخت اگر متحرك بدي زجاي به جاي

نه جور ارًه كشيدي نه ظلم تبر

نگر به موسي عمران كه از بر مادر

به مدين آمد و زان راه گشت او مولا

از راه دراز آمده و به درگاه خوانده شده است و چه باك اگر به او لَن تراني مي گويد (نمي گذارم ببيني)

* اعتمادي دارد او بر لطف دوست

گر سماع لنتراني مي كند

در آن مكان پاك بايد كفش از پا گيرد و كفش نماد آلودگي هاي خاكي است

* چون كه كليم حق بشد سوي درخت آتشين

گفت: من آب كوثرم كفش برون كن و بيا

هيچ مترس از آتشم، زانك من آبم و خوشم

جانب دولت آمدي، صور تراست مرحبا!

در زبان نمادين مولوي، موسي يكسره به جان هستي تبديل مي شود.

هر وجودي يك موساي جان دارد كه بايد پرورش يابد:

* اي موسي جان شبان شده اي

بر طور برآ ترك گله كن!

نعلين ز دو پا بيرون كن و رو

در دشت طور پا آبله كن؟

موسي پيامدار مي شود و مأمور به زير كشيدن فرعون. عصايي در اين ميانه نشانه توانايي حق مي شود، چوب خشكي سرچشمه معجزه ها و چوپان مي رود تا در گردن فرعون افسار و زنگوله بيندازد!

* تكيه گه تو حق شد نه عصا

انداز عصا وان را يله كن!

فرعون هوي چون شد حَيَوان

در گردن او رو زنگله كن!

اما آن گونه كه «موسي جان» وجود دارد، در نفس بشري فرعون هاي كوچك و بزرگ نيز به بيداد نشسته اند.

* ببُر اي عشق چو موسي سر فرعون تكبر

هله فرعون به پيش آكه گرفتم در و بامت

نَبردِ موسي و فرعون نماد خير و شر چه در نهاد آدمي و چه در دنياست.

* گر عجب هاي جهان حيران شود در ما رواست

كاين چنين فرعون را ما موسي عمران كنيم.

* گر تو فرعون مني از مصر تن بيرون كني

در درون حالي ببيني موسي و هارون خويش

لنگري از كنج مادون بسته اي برپاي خويش

تا فروتر مي روي هر روز با قارون خويش

پس در آنِ آدمي نفر سومي نيز هست: قارون چونان نمادي از زر پرستي و تب شدگي زر. داستان قارون يا قورح انسان امير نفس و آزمندي را نشان مي دهد كه در برابر موسي طغيان مي كند.

* همچو موسي زدرخت تو حريف نوريم

ما چرا عاشق برگ و زر وقارون باشيم

موسي نماد خوار شمردنِ زر پرستي و بت انگاري زر است. او پيامبري است كه بر اساس رواياتي به جاي دست بردن در طشت زر، آتش را بر مي دارد و به دهان مي برد و از اين رو الكن مي شود.

* هست دو طشت در يكي آتش وآن دگر زر

آتش اختيار كن، دست در آن ميانه كن

شو چو كليم هين نظر تا نكني به طشت زر

آتش گير در دهان، لبِ وطن زبانه كن

* گليم موسي و هارون به از مال و زر قارون

چرا شايد كه بفروشي تو ديداري به ديناري

قارون با تمامي دارايي خود به اراده خداوندي به تَه زمين فرو مي رود و اين براي مولوي نمادي از نفس است و مهار آن.

* نقش چون قارون زسعي ما درون خاك شد

بعد آن مردانه سوي گنج قارون تاختيم

* گر زانكه تو قاروني در عشق شوي مفلس

در زانكه خداوندي هم بنده شوي با ما

* مس هستي ات چو موسي زكيمياش زر شد

چه غمست اگر چو قارون به جوال زر نداري

عصاي موسي براي مولوي نمادي است از جسم انسان. چوب خشكي معجزه گر مي شود و جسمي خاكي پرواز مي كند به عرش. و اين كار موساي عشق است.

* ذره هاي تيره را در نور او روشن كنيم

چشم هاي خيره را در روي او تابان كنيم

چوب خشك جسم ما را كو به مانند عصاست

در كف موسي عشقش معجز شعبان كنيم

شعبان يا اژدها همان ماري است كه از عصاي حضرت موسي به وجود مي آيد.

* چون عصاي موسي بود آن وصل اكنون مارشد

اي وصال موسي اش اندر ربا اين مار را

*از آن سو كه عصايي اژدها شد

به دوزخ برد او فرعونيان را

* منكر مباش بنگر اندر عصاي موسي

يك لحظه آن عصا بُد، يك لحظه اژدها شد

عصا نشانه قدرت حُدا در دست موسي است و سلاح مبارزه با فرعون.

* بدانك موسي فرعون كش درين شهرست

عصاش را تو نبيني ولي عصا دارد.

همين عصا بارها عامل اجراي معجزه اي گوناگوني چون خون شدن آب نيل و بيرون آمدن آب از سنگ در صحراي سينا مي شود:

«حديث موسي و سنگ و عصا و چشمه آب».

* خواه ما را مار كن، خواهي عصا

معجز موسي و برهان توايم

* بدان قدرت كه ماري شد عصايي

به هر شب چون عصا و روز ماريم

* آن عصاي موسي اژدها بخورد

تو مگر هم زان عصا آموختي

* تويي به جاي موسي و ما ترا عصايي

به جز كف موسي عصا نيافت برهان

* موسي نهان آمد، صد چشم روان آمد

جان همچو عصا آمد، تن همچو حجر آمد

* صخره موسي گر ازو چشمه روان كشت چو جو

جوي روان حكمت حق، صخره خارا دل من

* دلي فرعون سركش اژدهاييم

دلي موسي عصا و بردباريم

موسي مظهر عظمت در جهان، به دريا نيز فرمان مي راند: «دريا به پيش موسي كي ماند سد راه»

* كه دريا را شكافيدن بود چالاكي موسي

قباي مد شكافيدن زنور مصطفي باشد

* به هر بحري كه تازه همچو موسي

شكافد بحر تا در وي براني

* بيا كامروز چون موسي عمران

به مردي گرد از دريا بر آريم!

* چو بدين گُهر رسيدي رسدت كه از كرامت

بنهي قدم چو موسي، گذري زهفت دريا

دست موسي چون از آستين بيرون مي آيد سفيد و نوراني است و در ادب فارسي به يد بيضا مشهور است و براي مولوي نمادي از پاكي درون و نيروي خويشتن شناسي.

* چو گرد سينه خود طوف كرديم

يد بيضا زجِيب جان برآريم

موسي با معجزه ها به جنگ فرعون مي شود. خير خُداوندي همواره در نهايت بر نيروي شر پيروز است.

* شمار برگ اگر باشد يكي فرعون جباري

كف موسي يكايك را به جاي خويش بنشاند

فرعون نماد نَكَر (زشتي) و موسي نماد شَكَر (زيبايي). فرعون «من» است و موسي وحدت.

* نَكَر فرعون و شَكَر موسي كرد

بهانه زحال ما حاكيست

جنس فرعون هر كس درمني است

جنس موسي هر آنك در پاكي ست

مولوي آرزوي پيروزي موسي بر فرعون در همه معاني خود را اين گونه بيان مي كند:

* فرعون بدان سختي، با آن همه بدبختي

نك موسي عمران شد تا باد چنين باد!

« نـوح »

در نوح توفاني دائمي بر پاست. توفان گريز از شر و رسيدن به حقيقت و پاكي. نوح در شعر مولوي نماد گذر از اين توفان است:

* اينك آن نوحي كه لوح معرفت كشتي اوست

هر چه در كشتي ش نايد غرقه توفان كند

* كشتي نوحيم و در توفان روح

لاجرم بي دست و بي پا مي رويم

همچو موج از خود برآوريم سر

باز هم. در خود تماشا مي رويم

نوح ايمان خود را همراه موجودات زمين در كشتي مي اندازد و خود را به باد توفان آزمون مي دهد.

* به صفت كشتي نوحم كه به باد تو روانم

چو مرا باد تو دادي، مده اي دوست به بادم

ولي دوست او را به باد نمي دهد و پيروزي را از آن او مي سازد.

* من اگر كشتي نوحم چه عجب چون همه روحم

من اگر فتح و فتوحم چه عجب شاه نژادم

نوح نمادي است از محرميت با توفان چرا كه آن را مي شناسد

* جمله جهان ويران شود و زعشق هر ويرانه اي

با نوح همكشتي شود، پس محرم توفان شود

* از بس كه نوح عشقت چون نوح نوحه دارد

كشتي جان ما را درياي راز كرده

* اندرين توفان كه خونست آب او

لطف خود را نوح ثاني مي كند

تو نوح بودي مدتي، بودت قدم در شدتي

ماننده كشتي كنون بي پا و بي گامت كند

« ابراهيم »

در ادبيات فارسي به آتش در شدن ابراهيم مايه سخن گفتن از آزمون هاي خُداوند است. انساني را بي هيچ پناهي به درون آتش بيندازند و آتش بر او گلستان شود. و او خود مي داند كه آزمون ها را بايد به جان خريد.

* آتش نو را ببين، زود درآ چون خليل

گرچه به شكل آتش است، باده صافي است آن

* پا كوفت خليل الله در آتش نمرودي

تا حلق ذبيح الله بر تيغ بلا كوبد

* بردار اين طبق را، زيرا خليل حق را

باغ است و آب حيوان گر آذر است، مردن

«نار او نور شد از بهر خليل» و اين نشانه ديگري از توانايي خد-اوند است.

* پاي در آتش بنه همچو خليل اي پسر

كاتش از لطف او روضه نيلوفريست

* چون خليلي هيچ از آتش مترس، ايمن برو

من از آتش صد گلستانت كنيم نيكو شنو

شهرت ميهمان نوازي ابراهيم كه در تورا آمده است، به گوش مولوي نيز رسيده است:

* گه چو روح الله طبيبي مي شود

گه خليلش ميزباني مي كند.

براي مولوي فداكاري ابراهيم در قرباني كردن فرزند با مفهوم دست شستن از زندگي دنياي در راه خُدا پيوند دارد و اتفاقاً تعصبي در مورد نام اين فرزندان ندارد «اسحق قرباني است اين!» و «اسحاق شو در بحر ما، خاموش و در بحر ما»

 « يوسـف »

مولوي انسان را اسير چاه نفس مي داند و جان را در اشتياق ديدار نور و روح كل. يعقوب جان است كه در اشتياق ديدار يوسف كنعان وا ا سفاها همي زند...

* يعقوب وار وا ا سفاها همي زنم

ديدار خوب يوسف كنعانم آرزوست

در سلسله نمادهاي مولوي موساي جان، فرعون تن و قارون وجود را ديديم و اينك مي رسيم به جان يعقوبي و جان يوسفي:

* هزاران جان يعقوبي همي سوزد از اين خوبي

چرا اي يوسف خوبان در اين چاهي نمي دانم

* اي سوخته يوسف در آتش يعقوبي

گه بيت و غزل گويي گه پاي عمل كوبي

اي يوسف كنعاني وي جان سليماني

گه تاج و كمر خواهي نك تاج و كمرباري

آدمي نيز همچون يعقوب چون از معنويت دور بماند، دنيا برايش بيت احزان مي شود. «چو زآن يوسف جدا مانم، يقين در بيت احزانم»

و باز در بيان پويايي روح:

* درخت اگر متحرك شدي زجاي به جاي

نه جور ارّه كشيدي نه ظلم تبر

مگر به يوسف كنعان كه از كنار پدر

سفر فتادش تا مصر و گشت مستثنا.

لحظه به لحظه داستان يوسف براي مولوي گنجينه اي از نمادهاي عرفاني است، گرگ، پيرهن يوسف، نور ديده يافتن يعقوب، چاه، رَسَن خُداوندي، مصر، زليخا، برادران، تعبير خواب، زيبايي يوسف، از چاه به جاه شدن يوسف و...» از چه مگو، از جاه گو، اي يوسف جان پرورم...» يوسف نماد انساني پاكدامن و بزرگ منش است كه حتي وقتي برادران او را در چاه حسد خود مي اندازند باز در آرزوي بخشايش براي آنان است.

* شنيده ام كه يوسف نخفت شب

ده سال 

رادران را از حق بخواست آن شه زاد

كه اي خُداي اگر، عفوشان كني كردي

و گر نه در فكنم صد فغان درين بنياد

مگير يارب ازيشان كه بس پشيمانند آن گناه كزيشان بناگهان افتاد

دو پاي يوسف آماس كرد از شب خيز

به درد آمد چشمش زگريه و فرياد

غريو در ملكوت و فرشتگان افتاد

كه بحر لطف بجوشيد و بندها بگشاد

نور ديده و بينايي آن گاه باز مي گردد كه جان يعقوبي و جان يوسفي به هم مي رسند و يكي مي شوند و انسان به ذات خُدايي وجود خود دست مي يابد.

* يعقوب صفت كه بود كز پيرهن يوسف

او بوي پسر جويد، خود نور بصر يابد

* منم يعقوب و او يوسف كه چشمم روشن از بويش

اگر چه اصل اين بو را نمي دانم، نمي دانم

* بگو به يوسف يعقوب هجر را درياب

كه بي پيرهن نصرت تو حبس عما ست

* خُنُك كسي كه ازين بوي كرته يوسف

دلش چو ديده يعقوب خسته واشد زود

* چون گل سرخ گريبان زطرب بدرانيد

وقت آن شد كه به يعقوب رسد پيراهن

* براي مولوي چاه، نماد زندگي دنيايي است و بر آمدن از چاه نمادي از درگذشتش از نفس و رسيدن به جانان.

* آن دم كه به چاه آمد يوسف، خبريش آمد

كه كار تو مي سازد، اي خسته بيمارم

اي گلشن و گلزارم وي صحبت بيمارم

اي يوسف ديدارم وي رونق بازارم

* زچاهي يوسفان را بر كشيدم

كه از يعقوب ايشان ياد كردم

* اندرين چاه جهان يوسف حًسني ست نهان

من برين چرخ ازو همچو رسن پيچيدم

* چو زندانم بود چاهي كه در قعرش بود يوسف

خنك جان من آن روزي كه در زندان شدن باشم

* الا اي يوسف خوبان مصرآ

زقعر چَه به حبل الله رستي

زبرق چهره خوبت، چه محرومست يعقوبت؟

الا اي يوسف خوبان به قعر چَه چه مي ماني؟

* درين چَهي تو چو يوسف، خيال دوست من

رسن ترا به فلك هاي برترين كشد!

يوسف جان چون از ته چاه برآيد مولوي هلهله مي كند و جهان هستي را مژده مي دهد:

* آمد بهار جان ها، اي شاخ تر به رقص آ

چون يوسف اندر آمد، مصر و شكر به رقص آ

پايان جنگ آمد، آواز چنگ آمد

يوسف زچاه آمد، اي بي هنر به رقص آ

* اي يوسف خوش نام ما، خوش مي روي بر بام ما

اي در شكسته جام ما، اي بر دريده دام ما

* محنت ايوب را، فاقه يعقوب

چاره ديگر نبود، رحمت رحمان رسيد

* گرچه يكي يوسف و صد گرگ بود

از دم يعقوب كَرَم رست رست

مصر جاي واقعي يوسف نيست، اما او آنجا را آباد مي كند. مصر زير پاي يوسف مُلك عشق مي شود.

* يوسف مصري فرو كن سر، به مصر اندر نگر

شهر پر آشوب بين و جمله بازار مست

* چو يوسف با عزيز مصر باشيد

برون آئيد از زندان و از چاه

چو يوسف ملك مصر عشق گيريد

كسي كو صبر كرد در چاه روزه

* به درون توست مصري كه تويي شكر ستانش

چه غمست اگر زبيرون مدد شكر نداري

شده ام غلام صورت به مثال بت پرستان

تو چو يوسفي وليكن به درون نظر نداري

* منم مصر و شكر خانه چو يوسف در برم گيرد

چه جويم ملك كنعان را چو او كنعان من باشد

* اي خواجه بازرگان از مصر شكر آمد

وان يوسف چون شكر ناگه زسفر آمد

براي مولوي يوسف نمادي است از زيبايي روح و جان كه از فراواني در چهره و جسم نمود مي يابد. او خوب است و زيبا. «رخ يوسفانه» يكي از استعاره هاي تكراري مولوي در غزليات شمس است و از آن برداشت هايي در چهارچوب ديدگاه عرفاني خود دارد.

* يوسف كنعانيم روي چو ماهت گواست

هيچ كس از آفتاب خط و گواهي نخواست.

مولوي داستان يوسف را نمادي از جهان پس از مرگ مي داند.

* چون غرق دريا مي شود، درياش بر سر مينهد

چون يوسف چاهي كه او از چاه سوي جاه شد

گويند اصل آدمي خاك است و خاكي مي شود

كي خاك گردد آن كسي كو خاك اين درگاه شد

يكسان نمايد كشت ها تا وقت خرمن در رسد

نيمش مغز نغز شد، وان نيم ديگر كاه شد.

* كدام دانه فرو رفت در زمين كه نرست

چرا به دانه انسانت اين گمان باشد

كدام دلو فرو رفت و پر بيرون نامد

زچاه يوسف جان را چرا فغان باشد؟

* در چاه شب غافل مشو در دلو گردون دست زن

يوسف گرفت آن دلو را، از چاه سوي جاه شد.

مولوي اميدواري به نجات را به كمك داستان يوسف باز مي نمايد.

* نوميد مشو جانا كاميد پديد آمد

اوميد همه جان ها از غيب رسيد آيد

نوميد مشو اي جان در ظلمت اين زندان

كان شاه كه يوسف را ازحبس خريد آمد

امروز خندانيم و خوش كان بخت خندان مي رسد

سلطان سلطانان ما از سوي ميدان مي رسد

امروز توبه بشكنم، پرهيز را بر هم زنم

كان يوسف خوبان من از شهر كنعان مي رسد

چند توضيح

· نك : آنك يا اينك

· حبل الله : رسن حُداوندي

· شكر : شكر محصول مهم مصر باستان بوده به دليل منتيكرهاي حاشيه رود نيل

· بيت احزان : خانه اندوه وگريه

· فاقه : رنج و محنت

« سليمان »

ادشاهي كردن سليمان براي مولوي جنبه زميني ندارد و سليمان و پادشاهي او تنها نمادي است از دستيابي به وحدت با جهان و آفريننده آن وحدت با جهان همراه با نمادهايي چون دانستن زبان پرندگان و زبان موران است سليمان با جهان هستي همزبان مي شود.

* در پرده حجاز بگو خوش ترانه اي

من هدهدم صفير سليمانم آرزوست

* هر مرغ جان چون فاخته در عشق طوقي ساخته

چون من قفس پرداخته، سوي سليمان مي رود

* چه بودي؟ كه يك مرغ پران شدي

برو طوق سر سليمان ما

* اين هد هد از سپاه سليمان همي پرد

وين بلبل از نواحي گلزار مي رسد

* از نام تو آنك سليمان به يكي مرغ

در مُلكت بلقيس شكوه و ظفر افكند

يك حمله ديگر به سليمان بگراييم

كان هد هد پر خون شده منقار درآمد

* شاه پريان بين ز سليمان و پيمبر

اندر طلب هدهد طيار رسيده

گفته حضرت سليمان براي همه ملل آشناست: كار و كوشش را از مورچگان بياموز و در داستان هاي عرفاني مور به نشانه ناتواني و نماد كوچك بودن در برابر جهان آفرينش برگزيده شده داستان هايي به مور و حضرت سليمان چونان نمادي از عظمت روح انساني نسبت داده شده است.

* همگي ملك سليمان به يكي مور ببخشد

بدهد دو جهان را و دلي را نرماند

نه موران با سليمان راز گفتند؟

نه با داوود مي زد كُه صدايي؟

مورش مگو زجهان سليمان وقت اوست

زيرا كه تخت و ملك بياراست آرزو

* چو سليمان اگر او تاج نهد بر سر ما

همچو مور از پي شكرش همه بسته كمريم

* ور سليمان بر موران آيد

تا شود مور سليمان، چه شود؟

* آخر نه سليمان هم بشنيد غم موري

آخر تو سليماني انگار كه من مورم

در داستان هاي غير يهودي آمده است كه سليمان به كمك نگين انگشتر خود كه هديه اي خُدايي بود، به پاشاهي رسيد. روزي ديوي در كنار دريا به شكل يكي از نزديكان او در آمد و بفريفتش تا نگين را به او بسپارد و به آب تني برود. ديو سال ها با ظاهر سليمان پادشاهي كرد تا سرانجام سليمان نگين را در شكم يك ماهي يافت و دوباره به پادشاهي رسيد.

باز نگين سليمان نمادي است از جان علوي كه در دست شيطان اسير است و انسان را از اريكه سلطنت به زير مي كشد. مولوي انسان را به مبارزه با نفس و به دست آوردن نگين سليمان وجود هر انسان فرا مي خواند.

*ملكي كه پريشان شد از شوخي شيطان شد

باز آن سليمان شد، تا باد چنين بادا

* دام افكندم تا صيد كنم ماهييي

صيد سليمان وقت، جان من انگشتري

*همچو سليماني بشكافد ماهي را

اندر شكم ماهي آن خاتم زر يابد

* گر ديو زند طعنه كه خود نيست سليمان

اي ديو اگر نيست تو در كار چرايي؟

آن گاه كه سليمان وجود برود، ديو بر آدمي چيره مي گردد:

* چونك سليمان برود، ديو شهنشاه شود

چون برود صبر و خِرَد نفس تو اماره شود

* مها تويي سليمان فراق و غم چو ديوان

چو دور شد سليمان، نه دست يافت شيطان؟

سليمان بي شك نه تنها در زبان نمادين مولوي، بلكه در فرهنگ جهاني نمادي است از زبان پرواز، زبان اوج.

«زبان مرغ مي دانم، سليمانم!»

« يونس »

از ديدگاه مولوي جان و روح چون يونس در شكم ماهي هستند در جسم خاكي اسيرند. يونس در كشتي بود كه دريا طوفاني شد. سرنشينان گفتند كه علت طوفان وجود گناهكاري در ميان آنان است. قرعه انداختند و به نام يونس در آمد. هفت بار تكرار كردند باز نام يونس آمد. پس او خود را به دهان نهنگي انداخت. چهل روز در شكم او بود تا آن كه خد-اوند دعايش را پذيرفت.

* يونس قدسي تويي، در تن چون ماهي تويي

باز شكافت و ببين كاين تن ماهي ست آن

* يونسي ديدم نشسته بر لب درياي عشق

گفتمش چوني؟ جوابم داد بر توفان خويش

گفت: بودم اندرين دريا غذاي ماهييي

پس چو حرف نون خميدم تا شدم ذوالنون خويش

ذوالنون به معناي صاحب ماهي است. يونس پس از رنج ها وپالايش، صاحب ماهي مي شود و نه طعمه ماهي.

* اندر شكم ماهي دم با كه زند يونس

جز او كه بود مونس در نيمشب تاري

« ايـوب »

ايوب نه تنها يكي از سرچشمه هاي ادب كهن جهان است، بلكه در گسترده ادبيات مدرن نيز الهام بخش نويسندگان بسياري بوده است. رنج ايوب و آزمون هاي دشوار، او، دوام آوردنش و جهد بر همه بلاها داستاني بس گيرا و انديشه برانگيز. و مولوي در غزليات شمس اشاره ايي به او دارد.

* ترا هر گوشه ايوبي، به هر اطراف يعقوبي

شكسته عشق درهاشان قماش از خانه دزديده

* ايوب را آمد نظر، يعقوب را آمد پسر

خورشيد شد جفت قمر در مجلس آ، عشرت گزين

* محنت ايوب را، فاقه يعقوب را

چاره ديگر نبود رحمت رحمان رسيد

* آن ميوه يعقوبي، وان چشمه ايوبي

از منظره پيدا شد، هنگام نظر آمد

« خضر و الياس »

در روايت هاي مسلمانان آمده است كه خضر و الياس آب حيات نوشيدند و در قلمرو ظلمات عمر ابدي يافتند. خضر در بيابان ها و الياس در درياها راه را به گمشدگان نشان مي دهند. به برخي روايات خضر همان الياهوهناوي است

* اين كيست اين؟ اين كيست اين؟ اين يوسف ثاني است اين؟ خضر است و الياس اين مگر؟ يا آب حيواني است اين؟

* خضر از كرم ايزد بر آب حياتي زد

نك زهره غزل گويان در برج قمر آمد

(قلاووز به معناي راهنماست)

ور الياس قلاووزشوي

تا لب چشمه حيوان چه شود؟

* ور خضر وار قلاووز شوي

تا لب چشمه حيوان چه شود؟

* خامش! كه خوش زباني چون خضر جاوداني

كز آب زندگاني كور و كر است مردن

خضر دارنده آب حيات است. اودرآبها و ايلياس درخشكي دليل راه گمشدگان است.

پاينده گشت خضر كه آب حياط ديد پاينده گشت و ديد كه پاينده مي شود

* اينك آن خضري كه ميرآب حيوان گشته بود

زنده را بخشد بقا و مرده را حيوان كند

* چو خضر سوي بحار، ايلياس در خشكي

براي گم شدگان مي كنند استمداد

* تو آن حيدر و بدري كه در بَرّ و بحري

هم الياس و خضري و هم جان جاني

* بريده شد از اين جوي جهان آب

بهارا بازگرد و وارسان آب

از آن آبي كه چشمه خضر و الياس

نديدست و نبيند آنچنان آب

اما خضر و الياس اين دو دليل راه نجات دهنده گمشدگان در زبان نمادين شمس چيزي نيستند جز برترين نيروي انگيزاننده جهان: عشق. |

توضيح ها:

سماء : آسمان

مدين : ميديان

روح اله : عيسي مسيح مشهور به شفا بخش بيماران

روضه : باغ و گلستان

لقاء : ديدار

ضياء : نور

مصطفي : اشاره به حضرت محمد(ص) ومه شكافيدن اشاره به خروج او.

سماع : شنيدن

سُحر : قرباني

بحر : دريا

سامانه پاسخگويي به سئوالات شرعي از طريق پيام كوتاه از سوي دفتر آيت‌الله مكارم شيرازي راه‌اندازي شد.

پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت‌الله العظمي مكارم شيرازي، مقلدين اين مرجع تقليد مي‌توانند با ارسال پيام كوتاه به شماره 30008541 سئوال خود را ارسال كرده و پاسخ آن را از طريق پيام كوتاه دريافت كنند.

بر اساس اين گزارش با توجه به اينكه بهره‌برداري از اين امكان در مرحله آزمايشي است، تعيين مدت زمان براي ارسال پاسخ در شرايط فعلي امكان پذير نيست.

بنابر اعلام دفتر آيت‌الله مكارم شيرازي از طريق اين سامانه پاسخگويي فقط به سوالات فقهي و احكام شرعي پاسخ‌هاي لازم ارائه مي‌شود.

همچنين پاسخ بسياري از سئوالات نيز در پايگاه اينترنتي دفتر آيت‌الله مكارم شيرازي به نشاني www.makaremshirazi.com ارائه شده است كه مقلدان اين مرجع تقليد مي‌توانند با مراجعه به اين پايگاه پاسخ‌هاي لازم را دريافت كنند.

حضرت ابراهیم علیهالسلام همراه با فرزندش خانه خدا را بنا نهاد و كار را به اتمام رساند. دستها را به سوی آسمان بلند كرد و از خدا خواست: رَبِّ اجْعَلْنِی مُقِیمَ الصَّلاَةِ وَمِن ذُرِّیتِی پروردگارا مرا برپادارنده نماز قرار ده و از فرزندان من نیز. (1)

نماز، همان ستون خیمه گاه دین است و والدین باید كودك را برای نماز خواندن تربیت كنند. این كار نیاز به دقت دارد و دشوار است، چرا كه اگر او را پیش از تكلیف برای این مهم عادت ندهیم، به جا آوردن آن در ابتدای تكلیف، سخت، تكراری و به خصوص برای نماز صبح درد سرساز است. به خصوص اگر نوجوان در این رابطه با اصرار زیاد والدین مواجه شود منجر به لجبازی یا دروغگویی وی می شود و آن زمان، برای هدایت این نهال سركش كمی دیر شده است و مشكل چند برابر!

روایات نسبتاً زیادی در رابطه با نماز و سن شروع به آن وارد شده است. در اینجا فرصت پرداختن به تك تك آنها نیست، اما می توان با دسته بندی و ذكر چند نمونه از هر كدام به نتایج مطلوبی رسید. این روایات به لحاظ عبارات به كار رفته در آن به سه دسته تقسیم میشوند.

دسته اول روایاتی كه در آنها از لفظ «وجوب» برای شروع نماز استفاده كرده است.

دسته دوم روایاتی هستند كه لفظ «امر» به نماز و «مؤاخذه» برای آن را به كار گرفته است.

دسته سوم روایاتی هستند كه در آنها، اجازه تنبیه بدنی كودكان برای اقامه نمازشان داده شده است.

با جمعبندی روایات، برای آموزش نماز سه مرحله باید به ترتیب طی شود. 

اول: از زمانی كه كودك قدرت فهم نماز را پیدا می كند، باید آموزش نماز را آغاز كرد. اگرچه این فهم به صورت اجمالی باشد. این مرحله تقریباً از پنج یا شش سالگی شروع و به شش تا هفت سالگی ختم میشود. در این سنین نباید اجباری در كار باشد و فقط كودك را با نماز آشنا می كنیم. شاید بتوان این اختلافی را كه در سن ابتدای شروع نماز است را به تفاوتهای رشد عقلی كودكان برگرداند.

دوم: این مرحله از شش یا هفت سالگی شروع و به نه الی ده سالگی ختم می شود. در این مرحله، آموزش نماز به صورت جدی و به روش مستقیم است. در این روش والدین نماز آنان را تحت نظر می گیرند و در صورت اهمال كاری آنان را مؤاخذه می كنند.

سوم: این مرحله آخر از نه یا ده سالگی شروع شده و تا بلوغ ادامه دارد. نماز خواندن برای كودك در این سنین امری كاملاً جدی محسوب شده و تا آنجا بر آن تأكید می شود كه برای ترك نماز ممكن است، تنبیه بدنی شود. این مرحله ای است كه كودك كاملاً با احكام و فواید و آثار نماز هم آشنا می شود و استدلالهای بزرگترها در او كارگر میافتد.

این روایات به صورت كلی سنین شروع به آموزش نماز را مطرح و به صورت خیلی اجمالی حدود انتظار والدین را در هر مرحله بیان كردند. اما اینكه آموزش به چه صورتی باید شروع شود را روشن نكرده اند. به عبارت دیگر، در این روایات بیان نشده است كه ایا به كودك پنج، شش ساله، نماز كامل آموخته شود یا آموزش به صورت گام به گام باشد.

در روایتی كه عبدالله بن فضاله از امام صادق علیه السلام نقل می كند، روش این آموزش با لحاظ سن به تفصیل بیان شده است و ذكر آن روایت و بررسی آن خالی از لطف نیست.

آنگاه كه پسر سه ساله شد به او می گویند، هفت بار بگو «لا اله اله الله»، وقتی سه سال و هفت ماه و بیست روز شد به او می گویند هفت بار بگو «محمد رسول الله» وقتی چهار ساله شد به او میگویند هفت بار بگو «صلی الله علی محمد و آل محمد». آنگاه كه پنج سالش تمام شد از او می پرسند، دست چپ تو كدام و دست راست تو كدام است. اگر جواب صحیح داد او را رو به قبله كرده و می گویند: سجده كن و رهایش می كنند تا شش ساله شود. وقتی كه شش سالش تمام شد ركوع و سجود را به او می آموزند و به نمازش وامی دارند تا هفت ساله شود. وقتی هفت ساله شد به او می گویند: دو دست و صورتت را بشوی؛ آن وقت به او می گویند نماز بخوان تا نه سالش تمام شود. در آن هنگام وضو و نماز را به او می آموزند و برای آن او را می زنند. هرگاه وضو و نماز را آموخت، خداوند والدینش را مشمول رحمت خود می كند.

  این روایت مراحل شروع آموزش نماز را از مبانی اعتقادی آن آغاز می كند، یعنی این مبانی زمینه ساز آموزش نماز كودك تا چهار سالگی است. مرحله بعدی وقتی است كه كودك قدرت تشخیص دست چپ و راستش را دارد و این سن پنج سالگی معرفی شده است. به او در این سن سجده كردن را كه اصل این عبادت است می آموزند. مرحله سوم از شش سالگی شروع شده كه صورت نماز را یك سال تمرین می كند. سپس با تمام شدن هفت سالگی، علاوه بر صورت نماز، شستن دست و صورت را هم بر تمرینات او می افزایند. بالاخره در مرحله نهایی، به كودكی كه چهار سال به تمرین اعمال و حركات نماز پرداخته، آموزش كامل وضو و نماز داده می شود و او را برای ترك این كار مؤاخذه می كنند و ممكن است در صورت لزوم از تنبیه بدنی هم استفاده كنند و به این صورت این عبادت، عادتی پایدار در كودك خواهد شد.

اینک ضمن تأکید بر این نکته که بررسی جایگاه این نهاد و جایز و حلال دانستن آن هرگز به معنای توصیه اقدام آن برای همگان نیست (همچون حلال دانستن یک نوع خاص از غذا مثلا  یک  نوع ماهی خاص، که هرگز به معنای توصیه ی آن به همه نیست و هرکس باید با توجه به شرایط زمانی، مکانی، جسمی، روحی خود و اطرافیان خویش برای استفاده از آن تصمیم بگیرد)

براین پایه سید مرتضی فقیه بزرگ ارجمند شیعه  در بیان احکام بی نظیر شیعه می گوید:

«ازجمله چیزهایی که بواسطه آن علیه مذهب امامیه طعنه زدند و ادعا نمودند که تنها این فرقه قایل به آن بوده (و آن را بدون دلیل تشریع و اجازه کرده)، حلال دانستن نکاح و متعه که همان ازدواج موقت است می باشد؛ در حالیکه این چنین نیست زیرا عده ی مشهوری پیش از مذهب امامیه در این رابطه همین نظر (حلال بودن ازدواج موقت) را داده اند؛ از جمله آنها حضرت امیرالمؤمنین(ع)، عبدالله بن عباس رحمة الله علیه، عبدالله بن مسعود و مجاهد و عطا می باشند و آنها این آیه قرآن را تلاوت می نمودند «فما استمعتم به منهن الی اجل مسمی فاتوهن اجورهن».

قانون مدنی در حقوق موضوعه ایران نیز نه تنها این حکم مذهب شیعه را پذیرفته است بلکه اساساً یک فصل جداگانه را به نکاح منقطع اختصاص داده است!1

در مقاله آینده ضمن بررسی این مواد بیشتر در این باره سخن خواهیم گفت. 

به گزارش ايسنا، آيت الله صافي گلپايگاني، در ديدار مدير كل اداره اوقاف و امور خيريه قم بر ترويج فرهنگ وقف در جامعه تاکيد کرد و گفت: بايد اوقاف مطابق با نيات واقف، موقوفات را صرف کند تا موجب دلسردي مردم نشود.

وي به جايگاه وقف در كشور اشاره كرد و گفت: وقف صدقه جاريه و مبلغ بسياري از مفاهيم اسلامي است.

وي بر حفظ و زنده نگه داشتن فرهنگ وقف در كشور تاكيد كرد و افزود: اگر موقوفات در كشور احيا شود بسياري از مشكلات مردم رفع خواهد شد.

وي همچنين وجود امامزادگان متعدد در قم را مورد توجه قرار داد و گفت: بايد از ظرفيت و پتانسيل امامزادگان، جهت ترويج معارف ديني و اهل بيت(ع) استفاده كرد.

استاد حوزه علميه قم، با بيان اين‌كه وجود امامزاده در هر شهري نشان دهنده سابقه ولايي مردم آن شهر است گفت: امامزادگان وسيله‌اي براي احياي فرهنگ تشيع و اهل بيت(ع) هستند و بايد برنامه‌هاي تعليم و تربيت اسلامي در بقاع متبركه اجرا شود.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) هشتمين نشت بخش حوزوی شانزدهمين نمايشگاه بين‌المللی قرآن كريم امشب 27 شهريور با موضوع «شيوه تفسير حضرت آيت‌الله جوادی آملی در تفسير تسنيم» با حضور حجت‌الاسلام «محمد‌رضا مصطفی‌پور»، مدير مركز تحقيقاتی اسراء حجت‌الاسلام «محمد صفايی»، مدير گروه عترت پژوهشكده اسراء و حجت‌الاسلام «علی اسلامی» در شانزدهمين نمايشگاه بين‌المللی قرآن كريم برگزار شد.

در اين نشست حجت‌الاسلام «قادری» مدير اجرايی نشست گفت: اين ماه، ماه نزول قرآن است، قرآنی كه مايه نزول همه انسان‌هاست، رسالت حضرت محمد(ص) نيز جهان‌شمول و ابدی است، كتاب او هم جهان‌شمول و ابدی است، بنابراين اين كتاب بايد دو ويژگی داشته باشد، اول اينكه به زبان جهانی سخن بگويد تا همه از معارف آن استفاده كنند، دوم اينكه محتوای كتاب بايد برای همگان مفيد و سودمند باشد، تا همه بتوانند از آن بهر‌ه‌مند شوند.

حجت‌الاسلام مصطفی‌پور در ابتدای نشست در معرفی اين تفسير گفت: تفسير «تسنيم» توسط آيت‌الله جوادی آملی تدوين شده كه 13 جلد آن تاكنون به چاپ رسيده‌ است، اين تفسير در واقع محموعه بحث‌های استاد آملی در حوزه علميه قم در برابر طلاب است كه پس از تنظيم و بازنگری استاد و افزدون مطالبی به آن چاپ شده است، يك جلد اين تفسير شامل مقدمه و تفسير سوره «حمد» است، يازده جلد به تفسير سوره «بقره» اختصاص دارد و يك جلد باقی‌مانده نيز به تفسير برخی از آيات سوره «آل‌عمران» پرداخته است، جلد پانزدهم و شانزدهم اين تفسير نيز تا پايان سال جاری به چاپ خواهد رسيد.

مصطفی‌پور ضمن اشاره به اين جمله آيت‌الله جوادی آملی كه «تفسير تسنيم، الميزان ديگری است»، در رابطه با شباهت‌ها و تفاوت‌های اين دو تفسير گفت: بين تفسير «الميزان» و تفسير «تسنيم» شباهت‌ها و تفاوت‌های بسياری وجود دارد، اولين وجه مشترك تفسير الميزان و تسنيم اين است كه هر دو به تفسير «قرآن‌به‌قرآن» می‌پردازند، به عبارتی ديگر قرآن را از راه خود قرآن تفسير می‌كنند.

وی ادامه داد: در تفسير تسنيم و الميزان مبنای هر دو نويسنده اين بوده كه چون قرآن نور است و خاصيت نور روشن كردن خود و سپس روشن كردن محيط اطراف است، برای تفسير قرآن كه روشن كردن مفاهيم نهفته در حقايق الهی كه در قالب الفاظ و كلماتی به‌نام قرآن در اختيار بشر قرار می‌گيرد، بايد به سراغ خود قرآن رفت، در واقع علامه‌طباطبايی و آيت‌الله جوادی‌آملی از روش ائمه معصومين كه تفسير قرآن به قرآن بوده استفاده كرده و قرآن را تفسير كرده‌اند.

او در توضيح اين مطلب افزود: ائمه معصومين در سيره عملی خود، از طريق قرآن به تفسير قرآن می‌پرداختند و مفسران را نيز به اين روش ارجاع می‌دادند.

مدير مركز تحقيقاتی اسراء در ادامه گفت: مهمترين شباهت بين اين دو تفسير همان روش تفسير بود كه عرض شد، ولی در باب تفاوت‌ها بايد گفت، اين دو تفسير در شكل ارائه مبحث‌ها متفاوتند، آيت‌الله جوادی می‌گويند «كسی كه تسنيم را می‌‌خواند، تصور می‌كند كه شرح الميزان است، اما اگر دقت بيشتری به خرج دهد، به تفاوت‌ها پی خواهد برد، هم‌چنين تقسيم‌بندی مطالب در تسنيم به گونه‌ايست كه در هر آيه‌ای جدای از آيات ديگر، در 4 يا 5 بخش بحث می‌كند و به جای اينكه آيات قرآن را ترجمه كند، گزيده‌ای از مطالب تفسير را استخراج كرده و پس از متن آيه در اختيار مخاطب قرار می‌دهد تا مخاطب به بحث‌ها و مفاهيم موجود در آيه پی برد.

هم‌چنين يكی ديگر از ويژگی‌های تفسير تسنيم تدبر در آيات قرآن و بررسی رابطه آيه با آيات ديگر است، سپس تحت عنوان «لطايف و اشارات» به مطالب باطنی آيه اشاره شده و آن معنای باطنی مورد بررسی قرار می‌گيرد، در واقع يكی از تفاوت‌های عمده بين اين دو تفسير همين لطايف و اشارات است، علامه طباطبايی پس از تفسير آيه بحث تاريخی و فلسفی را مطرح كردند، ولی بحثی تحت عنوان لطايف و اشارات ندارند، اما جوادی آملی در تسنيم در بحث‌های فقهی بسيار كاركرده است.

او رد توضيح اين مطلب در ادامه گفت: يكی از نكاتی كه در بحث لطايف و اشارات مطرح می‌شود، اين است كه قرآن در هر زمان و مكانی كتاب هدايت بشر است و پاسخگوی شبهات دينی و نيازهای هر عصر است، علامه طباطبايی در عصری می‌زيست كه ماركسيست رواج بسيار داشت، بنابراين در تفسير خود سعی كرده با استفاده از قرآن به سوالات و شبه‌هايی كه ماركسيست‌ها درباره علوم و معارف دينی و قرآنی مطرح می‌كردند پاسخ دهد، اما در زمان جوادی آملی شبهات و انديشه‌های جديد مطرح شده كه لازم است با قرآن به آن‌ها جواب داد، بحث سكولاريسم، هرمنوتيك و... از اين بحث‌هاست كه برخی انديشه‌ها و افكار اين مكتب‌ها با اسلام و تعاليم آن ناسازگار است و نياز به پاسخگويی دارد، پاسخ‌ به اين سوالات و شبه‌ها را در تفسير تسنيم می‌توان يافت، به عبارت ديگر لطايف و اشارات پاسخگوی سوالات و انديشه‌های نوظهوری است كه رد اين عصر رواج يافته است.

حجت‌الاسلام «علی اسلامی» مدير گروه تفسير و معاون پژوهشی پژوهشگاه اسراء در ادامه نشست در رابطه با مراحل و فرآيند تدوين اين تفسير گفت: بيست‌وشش سال پيش در حوزه علميه قم، درس تفسير آيت‌الله جوادی آملی آغاز شد كه در ابتدا پاسخ‌گوی سوالات طلبه‌ها در حوزه تفسير بود، اما كم كم استاد به اين فكر افتادند كه محتوای اين جلسات را به صورت كتاب به چاپ برسانند، پژوهشگران مركز اسراء نيز كارهايی بر روی آن انجام داده و پس از بازنگری استاد و افزودن توضيحاتی ديگر به آن به مرحله حروف‌چينی و نهايتا چاپ فرا رسيد.

اسلامی درباره نام‌گذاری ايت تفسير به «تسنيم» گفت: در سوره «مطففين» آيه 27 درباره نوشيدنی‌های بهشتی چنين آمده است كه چشمه‌ای به نام تسنيم در بهشت وجود دارد كه شرابی مخصوص معصومين و مقربان درگاه حق دارد، آيت‌الله جوادی آملی با الهام از نام اين چشمه تفسير خود را تسنيم ناميده‌اند.

روزه از منظر قرآن

به علت طولاني بودن اين مطلب را دانلود كنيد

بسم الله الرحمن الرحيم

سوره بقره، آيات 185-183

يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم لعلكم تتقون.(183) اياما معدودات فمن كان منكم مريضا او على سفر فعدة من ايام اخر و على الذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوع خيرا فهو خير له و ان تصوموا خير لكم ان كنتم تعلمون.(184) شهر رمضان الذى انزل فيه القرآن هدى للناس و بينات من الهدى و الفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه و من كان مريضا او على سفر فعدة من ايام اخر يريد الله بكم اليسر و لا يريد بكم العسر و لتكملوا العدة و لتكبروا الله على ما هديكم و لعلكم تشكرون.(185)

ترجمه آيات

اى كسانى كه ايمان آورده ايد روزه بر شما واجب شده همانطور كه بر اقوام قبل از شما واجب شده بود شايد با تقوا شويد(183).

و اين روزهائى چند است پس هر كس از شما مريض و يا مسافر باشد بايد ايامى ديگر بجاى آن بگيريد و اما كسانى كه به هيچ وجه نمى توانند روزه بگيرند عوض روزه براى هر روز يك مسكين طعام دهند و اگر كسى عمل خيرى را داوطلبانه انجام دهد برايش بهتر است و اينكه روزه بگيريد برايتان خير است اگر بناى عمل كردن داريد(184).

و آن ايام كوتاه ماه رمضان است كه قرآن در آن نازل شده تا هدايت مردم و بياناتى از هدايت و جدا سازنده حق از باطل باشد پس هر كس اين ماه را درك كرد بايد روزه اش بگيرد و هر كس مريض و يا مسافر باشد بجاى آن چند روزى از ماههاى ديگر بگيرد خدا براى شما آسانى و سهولت را خواسته و دشوارى نخواسته و منظور اينست كه عده سى روزه ماه را تكميل كرده باشيد و خدا را در برابر اينكه هدايتتان كرد تكبير گفته و شايد شكرگزارى كرده باشيد(185).

حضرت باقر عليه السلام مى‏فرمايند: موقعى كه حضرت سيدالشهداء عليه السلام به شهادت رسيدند همه فرشتگان آسمان‏ها از اين پيشامد ناراحت و متالم شدند. خداوند متعال به منظور دلدارى آنها امامان نه‏گانه از نسل امام حسين عليه السلام را به آنها نشان دادند آنگاه كه به مهدى آل محمد صلى الله عليه و آله كه در آن حال مشغول نماز و نيايش به درگاه حضرت حق بودند رسيدند خداوند متعال فرمودند: اين همان قائمى است كه به وسيله قيام او از قاتلان حسين بن على عليهماالسلام انتقام خواهم گرفت.

امام صادق عليه السلام روايت ‏شده است كه آن حضرت فرمودند:

آن حضرت را مهدى مى‏گويند چون مردم را به امورى كه گم كرده‏اند هدايت مى‏كند.

و امام صادق عليه السلام در اين باره فرموده‏اند:

مهدى عليه السلام را به خاطر قيامش براى حق قائم ناميده‏اند

پرسش: اشخاص جلیل القدر و مورد اعتماد، در حكایات بسیاری، تشرّف بسیاری را به فیض حضور حضرت مهدی علیه‌السلام نقل نموده‌اند كه با سندهای معتبر، در كتابهای مشهور ثبت و ضبط است. با اینكه در نامه حضرت به علی بن محمد سمری نایب چهارم از «نواب اربعه» در عصر غیبت صغری، اعلام شده است كه: غیبت كامل آغاز شده و هر كس پیش از «خروج سفیانی» و «صیحه آسمانی» ادعای مشاهده نماید، كذّاب و مفتری است. بنا بر این چون آن حكایات به هیچ وجه قابل خدشه نیست، این توقیع را چگونه باید تفسیر كرد؟

پاسخ: این توقیع، اعلام پایان یافتن «غیبت صغری» و شروع «غیبت كبری» است در آن به جناب «علی بن محمد سمری» امر شده است كه به احدی وصیت ننماید كه بعد از او قائم مقام او و نایب خاص باشد و نیز اعلام صریح بطلان ادعای افرادی است كه در غیبت كبری، ادعای نیابت و سفارت خاصه و وساطت بین امام و مردم می‌نمایند.

بنابراین، چنانكه بعضی بزرگان هم فرموده‌اند، ممكن است مراد از اینكه «مدّعی مشاهده» كذاب و مفتری خوانده شده است، كسانی باشند كه ادعای نیابت كنند و بخواهند با دعوی مشاهده و شرفیابی، خود را واسطه بین امام و مردم معرفی نمایند; و همین حكایات و وقوع تشرف اشخاص به خدمت آن حضرت هم، قرینه و دلیل است براینكه در این توقیع، نفی مطلق مشاهده و شرفیابی مراد نیست، بلكه مقصود نفی ادعائی است كه دلیل بر تعیین شخص خاصی به نیابت باشد.

ممكن است مراد از نامه مذكور نفی ادعای اختیاری بودن مشاهده و ارتباط باشد؛ یعنی اگر كسی مشاهده و ارتباط را به اختیار خود ادعا كند، به این صورت كه هر وقت بخواهد خدمت امام علیه‌السلام شرفیاب می‌شود یا ارتباط پیدا می‌كند، كذّاب و مُفتری است و این ادعا از احدی در غیبت كبری پذیرفته نیست، یا اینكه چنین كسی كه این سمت را به راستی داشته باشد، پیدا نخواهد شد و اگر هم كسی آن را دارا باشد، از دیگران مكتوم می‌دارد و به كسی اظهار و افشا نمی‌نماید.

امام زمان(عج) پس از ظهور قرآن اصيل و احكام واقعى، اسلام را از لابلاى آن همه تحريفات و تفسيرهاى نادرست‏ بيرون خواهند كشيد به گونه‏اى كه حتى مردم گمان خواهند كرد كه ايشان يك دين و آيين جديدى را مطرح مى‏كنند به اين مناسبت آن حضرت را مهدى مى‏گويند.

امام صادق عليه السلام در اين باره فرموده‏اند:

مهدى عليه السلام را به خاطر قيامش براى حق قائم ناميده‏اند.

ديدگاه ديگر اين است كه قائم آل محمد (صلى الله عليه و آله) را از اين رو مهدى مى‏گويند كه مردم را به امورى كه بر آنها پوشيده است راهنمايى خواهد كرد. وى پس از ظهور جهت ارشاد پيروان اديان ديگر كتاب‏هاى آسمانى تحريف نشده آنها را به آنها نشان خواهد داد و از اين طريق آنها را با دين اصيل خودشان آشنا خواهد ساخت و بر اساس همان احكام تحريف نشده آيين خودشان با آنان رفتار خواهد كرد.

در قرآن دو نوع  تأکيد براي گفتن ذكر داريم. يکى تعبيراتى از اين قبيل ‏داريم که «يا ايها الذين امنوا اذکروا الله  ذکراً کثيراً» و تعبيراتى شبيه اين‏که تأکيد روى کثرت ذکر است... فراوان بايد ذکر خدا گفت، ذکر خدا  کرد. و در همين زمينه رواياتى داريم که «لکل شى‏ءٍ حد» خداى متعال براى ‏هر چيزى يک  حدى قرار داده است. نماز را در پنج وقت بخوانيد، هفده رکعت واجب است، بعدش ديگر واجب  نيست، حج يک مرتبه در عمر واجب ‏است. همه چيز حدى دارد غير از ذکر  خدا که هيچ حدى ندارد «اذکروا الله‏ذکراً کثيراً» هر چه بگوييد باز هم جاى امتثال  اين امر هست. اين يک ‏نحو آياتى است که درباره اهتمام به ذکر و تشويق به ذکر خدا  بيان شده‏که موردش کميت ذکر است.

اما يک دسته ديگر آيات و روايات داريم که ناظر  به کيفيت است. مثلاً در آيه‏اى که دنبال آيات حج است مى‏فرمايد: «و اذا  قضيتم ‏مناسککم اذکروا الله کذکرکم آبائکم او اشد ذکراً» نمى‏فرمايد: اذکروا  ذکراً. وقتى مناسک حج تمام شد خيال نکنيد ديگر اين بار از دوش شما برداشته شده،  ديگر آزاد شده‏ايد، «و اذا قضيتم  مناسککم اذکروا الله» بعد ازاين که همه اعمال حج تمام شد تازه به ذکر خدا بپردازيد: «کذکرکم‏ابائکم» که حالا اين تشبيه براى چيست؟ يک نکته‏اى ذکر کرده‏اند که ‏عرض در اين جهت و زمينه نيست «کذکرکم ابائکم او اشد ذکراً» مى‏فرمايد آن قدر که  پدران‏تان را ياد مى‏کنيد يا بيشتر و شديدتر. اينجا مى‏فرمايد غلظت و کثرت مطرح  نيست، مسأله ضعف و شدت است. ضعف و شدت مربوط به ذکر لفظى نيست. منظور اين نيست که  مثلاً لفظ «لا اله الا الله» را خيلى غليظ بگوييد، بلكه اين شدت ضعف در ياد قلبى است. توجه به معنا و مفهوم ذكر است که شدت ضعف دارد.

پس ذکر يک وقت غلظت و کثرتش مطرح است يا زمانش، يا  حالش ‏يا مکانش، مثلاً روايت داريم بر اين که اگر مجلسى بر پا مى‏شود اگر يک ‏يا دو  نفر يا چند نفر بنشينند و در آن مجلس ياد خدا نکنند روز قيامت ‏آن مجلس حسرت و وبال  خواهد بود. اين است که گفته شده وقتى که ‏مجلس تمام شد لااقل اين آيه را بخوانيد. «سبحان ربک رب العزة عمايصفون و سلام على المرسلين و الحمد لله رب العالمين» مستحب‏است که در پايان هر مجلسى اين سه تا جمله تلاوت بشود. البته دربعضى روايات  است «انّ ذکرنا من ذکر الله» اگر در يک مجلسى ياد خدا نشود يا ياد ما نشود حسرت  خواهد بود. ياد اولياى خدا هم شعارى ‏است از ياد خدا و يکى از جلوه‏هاى ياد خداست. پس اين طور نيست‏که براى ذکر يک مجلس خاصى بايد در نظر گرفت. هر مجلسى که ‏برقرار شد  به هر عنوان نبايد از ذکر خدا خالى باشد.

شخصي به نام ابو دعامه نقل کرده است که در آن بيماري که امام هادي عليه السلام بدان سبب به شهادت رسيد؛ به عيادتش رفتم. تصميم به بازگشت که گرفتم حضرت به من فرمود: ابو دعامه! (براي اين عيادت) حقّ تو بر من واجب شد، دوست نداري حديثي برايت نقل کنم تا خوشحال شوي؟ عرض کردم: سخت نيازمندم اي پسر رسول خدا .

حضرت فرمود: پدرم محمّد بن علي از پدرش و او از پدرش و او از پدرش و او از پدرش و او از پدرش و او از حسين بن علي عليهم السلام و او از پدرش علي بن ابي طالب عليه السلام نقل کرده است که فرمود: رسول خدا صلي الله عليه و آله به من فرمود: بنويس! عرض کردم: چه بنويسم؟ فرمود: بنويس: «بسم‪  الله ‪الرّحمن ‪الرّحيم. الايمانُ ما وُقّرَ في القلوبِ و صَدّقتهُ الاعمالُ و الاسلامُ ما جَري علي اللّسانِ و حَلَّت بِهِ المُناکَحَةُ؛ «ايمان آنست  که در دل‪ها مستقر شده باشد و رفتار نيز آن را تصديق کند (و با آن مطابق باشد)  و اسلام همان گفتن شهادتين است که با آن ازدواج و ... حلال مي‪شود.»

عرض کردم: اي پسر رسول خدا! به خدا سوگند! نمي‪‪دانم از اين حديث کدام نيکوتر است، متن آن يا سندش؟! حضرت فرمود: اين نوشته‪اي است به خطّ علي بن ابي طالب عليه السلام و املاي رسول خدا صلي الله عليه و آله که فرزندان از پدران به ارث برده‪اند.(1)

الايمان اخلاص العمل.(2)

ايمان، همان عمل خالص است. (زيرا عمل خالص جز از ايمان خالص بر نمي‪خيزد)

حضرت علي عليه السلام

پي‌نوشت‪ها:

1- بحارالانوار، ج50، ص20 .

2- غرر الحکم و دررالکلم، ص 87 .

منبع:

جلوه‌هاي تقوا، محمدحسن حائري يزدي، ج

فردي در خواب از خدا درخواست نمود تا به او بهشت و جهنم را نشان دهد و خدا  پذيرفت او را وارد اتاقي نمود که جمعي از مردم در اطراف يک ديگ بزرگ نشسته  بودند همه گرسنه نااميد و در عذاب بودند هر کدام قاشقي داشتند که به ديگ  ميرسيد ولي دسته قاشقها بلندتر از بازوي آنها بود به طوري که نميتوانستند قاشق را به دهانشان برسانند!

عذاب آنها وحشتناک بود!

آنگاه خداوند گفت: اکنون بهشت را به تو نشان خواهم داد آنها به اتاق ديگري که درست مانند اولي بود وارد شدند ديگ غذا، جمعي از مردم، همان قاشقهاي دسته بلند، ولي در آنجا همه شاد و سير  بودند!

آن مرد گفت نمي فهمم چرا مردم در اينجا شادند در حالي که در اتاق ديگر بدبخت هستند با آنکه همه چيزشان يکي است؟

خداوند گفت: خيلي ساده است در اينجا آنها ياد گرفته اند که يکديگر را تغذيه کنند هر کس با قاشق غذا در دهان ديگري مي گذارد چون ايمان دارد که کسي هست در دهانش غذايي بگذارد

پرسش: اشخاص جلیل القدر و مورد اعتماد، در حكایات بسیاری، تشرّف بسیاری را به فیض حضور حضرت مهدی علیه‌السلام نقل نموده‌اند كه با سندهای معتبر، در كتابهای مشهور ثبت و ضبط است. با اینكه در نامه حضرت به علی بن محمد سمری نایب چهارم از «نواب اربعه» در عصر غیبت صغری، اعلام شده است كه:

«غیبت كامل آغاز شده و هر كس پیش از «خروج سفیانی» و «صیحه آسمانی» ادعای مشاهده نماید، كذّاب و مفتری است».

بنا بر این چون آن حكایات به هیچ وجه قابل خدشه نیست، این توقیع را چگونه باید تفسیر كرد؟

پاسخ: این توقیع، اعلام پایان یافتن «غیبت صغری» و شروع «غیبت كبری» است در آن به جناب «علی بن محمد سمری» امر شده است كه به احدی وصیت ننماید كه بعد از او قائم مقام او و نایب خاص باشد و نیز اعلام صریح بطلان ادعای افرادی است كه در غیبت كبری، ادعای نیابت و سفارت خاصه و وساطت بین امام و مردم می‌نمایند.

بنابر این، چنانكه بعضی بزرگان هم فرموده‌اند، ممكن است مراد از اینكه «مدّعی مشاهده» كذاب و مفتری خوانده شده است، كسانی باشند كه ادعای نیابت كنند و بخواهند با دعوی مشاهده و شرفیابی، خود را واسطه بین امام و مردم معرفی نمایند; و همین حكایات و وقوع تشرف اشخاص به خدمت آن حضرت هم، قرینه و دلیل است براینكه در این توقیع، نفی مطلق مشاهده و شرفیابی مراد نیست، بلكه مقصود نفی ادعائی است كه دلیل بر تعیین شخص خاصی به نیابت باشد.

ممكن است مراد از نامه مذكور نفی ادعای اختیاری بودن مشاهده و ارتباط باشد؛ یعنی اگر كسی مشاهده و ارتباط را به اختیار خود ادعا كند، به این صورت كه هر وقت بخواهد خدمت امام علیه‌السلام شرفیاب می‌شود یا ارتباط پیدا می‌كند، كذّاب و مُفتری است و این ادعا از احدی در غیبت كبری پذیرفته نیست، یا اینكه چنین كسی كه این سمت را به راستی داشته باشد، پیدا نخواهد شد و اگر هم كسی آن را دارا باشد، از دیگران مكتوم می‌دارد و به كسی اظهار و افشا نمی‌نماید.

بنابر این، هم شرفیابی اشخاص به حضور آن حضرت ثابت است و هم كذب و بطلان ادعای كسانی كه در غیبت كبری ادعای سفارت و نیابت خاصّه و وساطت بین آن حضرت و مردم را می‌نمایند، معلوم است.

----------------------

پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت‌الله صافی گلپایگانی